«Κάνε ό,τι θέλεις». Εντάξει. Αλλά το εννοεί; Είναι θυμωμένος; Περιμένει να καταλάβεις ότι θέλει να πεις «όχι»; Και γιατί τώρα απαντά με τελεία στο μήνυμα;

Αν έχεις αυτισμό επιπέδου 1, μπορεί να γνωρίζεις αυτό το σπιράλ: ξαναπαίζεις τη συζήτηση στο μυαλό σου, ψάχνεις τι «έπρεπε» να είχες καταλάβει και καταλήγεις να κατηγορείς τον εαυτό σου για μια οδηγία που κανείς δεν είπε καθαρά. Η λύση δεν είναι να γίνεις επαγγελματίας ντετέκτιβ υπονοουμένων. Είναι να μειώσεις την ασάφεια με τρόπο πρακτικό και να θυμάσαι ότι η επικοινωνία είναι δουλειά δύο ανθρώπων.

Δεν σημαίνει ότι «δεν καταλαβαίνεις τους ανθρώπους»

Οι αυτιστικοί άνθρωποι μπορεί να επεξεργάζονται διαφορετικά τον τόνο, τα υπονοούμενα, τις εκφράσεις ή τους άγραφους κοινωνικούς κανόνες. Όμως μια παρεξήγηση δεν αποδεικνύει ότι εσύ απέτυχες να καταλάβεις. Μπορεί και ο άλλος να βασίστηκε σε προσδοκίες που δεν εξέφρασε.

Η θεωρία της «διπλής ενσυναίσθησης» περιγράφει πώς άνθρωποι με διαφορετικές εμπειρίες και τρόπους επικοινωνίας μπορεί να δυσκολεύονται να καταλάβουν ο ένας τον άλλον. Δεν είναι αυτόματα πρόβλημα μόνο της αυτιστικής πλευράς.

Δοκίμασε το «γεγονός – υπόθεση – διευκρίνιση»

Όταν κάτι σε μπερδέψει, γράψε ή σκέψου τρία πράγματα:

1. Τι ειπώθηκε ακριβώς; «Κάνε ό,τι θέλεις».
2. Τι υποθέτω ότι μπορεί να σημαίνει; «Ίσως είναι θυμωμένος» ή «ίσως θέλει να διαλέξω εγώ».
3. Τι μπορώ να ρωτήσω για να μάθω; «Θέλω να βεβαιωθώ: προτιμάς να πάμε για καφέ ή να το αφήσουμε για άλλη μέρα;»

Αυτό το μικρό βήμα σε βοηθά να ξεχωρίσεις τα δεδομένα από το άγχος που γεμίζει τα κενά. Δεν χρειάζεται να αναλύσεις κάθε πιθανό νόημα μέχρι τις 2 το πρωί. Αν μπορείς να ρωτήσεις, ρώτα. Αν δεν μπορείς εκείνη τη στιγμή, σημείωσε τι ξέρεις και τι παραμένει υπόθεση.

Έτοιμες φράσεις για σχολείο, παρέες και δουλειά

Δεν χρειάζεται να αυτοσχεδιάζεις ενώ προσπαθείς να διαχειριστείς την αμηχανία. Διάλεξε δύο ή τρεις φράσεις που σου ταιριάζουν και κράτησέ τες στις σημειώσεις του κινητού:

• «Δεν είμαι σίγουρος/η αν το εννοείς κυριολεκτικά. Μπορείς να μου το πεις ξεκάθαρα;»
• «Όταν είπες ___, εννοούσες ___ ή κάτι άλλο;»
• «Θέλω λίγο χρόνο να το σκεφτώ. Θα σου απαντήσω αργότερα».
• «Για να μην το παρερμηνεύσω, μπορείς να μου πεις συγκεκριμένα τι χρειάζεσαι;»

Στη δουλειά, δοκίμασε μια πιο λειτουργική εκδοχή: «Για να είμαι βέβαιος/η ότι κατάλαβα, πρώτο βήμα είναι ___ και προθεσμία ___;». Ένα σύντομο γραπτό μήνυμα μετά τη συζήτηση μπορεί να λειτουργήσει σαν κοινή υπενθύμιση, όχι σαν “απόδειξη” ότι δεν πρόσεχες.

Η σαφής γλώσσα, τα μικρότερα βήματα και ο επιπλέον χρόνος επεξεργασίας μπορούν να κάνουν την επικοινωνία πιο προσβάσιμη. Οι οδηγίες του NHS Trust για την αυτιστική επικοινωνία τονίζουν επίσης ότι οι ανάγκες διαφέρουν από άτομο σε άτομο και ότι η ευθύνη για την επικοινωνία είναι κοινή.

Διευκρίνιση δεν σημαίνει ότι απολογείσαι

Μπορείς να ζητήσεις σαφήνεια χωρίς να πεις «συγγνώμη που είμαι έτσι». Δοκίμασε: «Με βοηθά να μου το λες άμεσα» ή «Δεν πιάνω πάντα τα υπονοούμενα και προτιμώ να ρωτήσω παρά να μαντέψω». Αυτό δεν εγγυάται ότι όλοι θα ανταποκριθούν καλά· σου δίνει όμως έναν καθαρό τρόπο να εκφράσεις τι χρειάζεσαι.

Και κάτι σημαντικό: αν κάποιος σε μειώνει, σε κοροϊδεύει ή χρησιμοποιεί την «παρεξήγηση» για να σε κάνει να αμφιβάλλεις διαρκώς για τον εαυτό σου, δεν χρειάζεται να λύσεις το θέμα βρίσκοντας την τέλεια φράση. Μπορείς να βάλεις όριο, να απομακρυνθείς ή να ζητήσεις στήριξη από άνθρωπο που εμπιστεύεσαι.

Για περισσότερη καθοδήγηση, το NICE παρέχει οδηγίες για την υποστήριξη αυτιστικών ενηλίκων, με έμφαση στις ατομικές ανάγκες επικοινωνίας και υποστήριξης.

Συχνές ερωτήσεις

Αν ζητάω διευκρινίσεις, θα φανώ αγενής;
Όχι από μόνο του. Μπορείς να ρωτήσεις ήρεμα και συγκεκριμένα. Δεν χρειάζεται να προσποιηθείς ότι κατάλαβες κάτι που παραμένει ασαφές.

Πρέπει να μάθω να διαβάζω καλύτερα τη γλώσσα του σώματος;
Μπορείς να παρατηρείς τι σε βοηθά, αλλά δεν χρειάζεται να βασίζεσαι μόνο σε βλέμματα και τόνους. Οι άμεσες ερωτήσεις και η ξεκάθαρη γλώσσα είναι χρήσιμα εργαλεία για όλους.

Τι μπορώ να κάνω αν κολλάω μετά τη συζήτηση;
Κατέγραψε τα γεγονότα, τις υποθέσεις και ένα επόμενο βήμα. Αν η ανακύκλωση σκέψεων επηρεάζει συχνά την καθημερινότητά σου, μπορείς να το δουλέψεις με επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Θέλεις να το δουλέψουμε μαζί;

Στις online συνεδρίες μπορούμε να χαρτογραφήσουμε συγκεκριμένες στιγμές παρεξήγησης, να βρούμε φράσεις που ακούγονται φυσικές για εσένα και να εξασκηθούμε σε τρόπους διεκδίκησης που δεν απαιτούν να φοράς κοινωνική «στολή» όλη μέρα. Κλείσε δωρεάν πρώτη 50λεπτη συνάντηση!