Γύρισες από μια συνάντηση. Ήταν «μια χαρά». Χαμογέλασες στις σωστές στιγμές, θυμήθηκες να κοιτάς τον άλλον στα μάτια, μέτρησες πότε είναι η σειρά σου να μιλήσεις και είπες «ναι, εννοείται» ενώ μέσα σου ήθελες να φύγεις.

Τώρα είσαι σπίτι, αλλά το μυαλό ξαναπαίζει κάθε φράση σαν να δίνει εξετάσεις. Αν μετά από μια κοινωνική έξοδο χρειάζεσαι ώρες ησυχίας, ίσως αναρωτιέσαι αν το masking στον αυτισμό έχει σχέση με αυτό. Είναι μια πιθανή εξήγηση που αξίζει να εξερευνήσεις… όχι όμως διάγνωση από μόνη της.

Τι σημαίνει masking στον αυτισμό;

Το masking, ή κοινωνικό καμουφλάζ, περιγράφει προσπάθειες να κρύψει ή να αντισταθμίσει κάποιος αυτιστικά χαρακτηριστικά για να ανταποκριθεί στις κοινωνικές προσδοκίες. Μπορεί να είναι συνειδητό, ασυνείδητο ή κάτι ανάμεσα στα δύο. Και δεν είναι πάντα ένα μεγάλο, θεατρικό «προσποιούμαι ότι είμαι άλλος άνθρωπος». Συχνά είναι πολλές μικρές κινήσεις που γίνονται σχεδόν αυτόματα:

• παρατηρείς πώς μιλούν ή κινούνται οι άλλοι και προσπαθείς να τους μιμηθείς,
• ετοιμάζεις από πριν τι θα πεις ή χρησιμοποιείς νοητά «σενάρια»,
• παρακολουθείς συνεχώς το πρόσωπο, τη φωνή ή την οπτική επαφή σου,
• κρύβεις ότι ένας ήχος, μια υφή ή μια συζήτηση σε έχει ήδη κουράσει,
• πιέζεις τον εαυτό σου να συνεχίσει την κοινωνική επαφή ενώ χρειάζεσαι διάλειμμα.

Πολλοί άνθρωποι κάνουν κάποιες από αυτές τις κινήσεις σε διαφορετικές περιστάσεις. Η σημασία βρίσκεται στο πόσο συχνά συμβαίνουν, πόση προσπάθεια απαιτούν και τι κόστος έχουν για σένα. Το masking δεν είναι από μόνο του απόδειξη αυτισμού και η κοινωνική εξάντληση μπορεί να έχει πολλές αιτίες.

Γιατί μπορεί να σε αφήνει χωρίς ενέργεια;

Όταν παρακολουθείς την κάθε σου αντίδραση την ώρα που προσπαθείς να συμμετέχεις σε μια συζήτηση, κάνεις ουσιαστικά δύο πράγματα ταυτόχρονα: είσαι στη συνάντηση και αξιολογείς αν συμπεριφέρεσαι «σωστά». Αυτό απαιτεί νοητική ενέργεια. Αν παράλληλα προσπαθείς να αγνοήσεις αισθητηριακά ερεθίσματα ή να μη φανεί η δυσφορία σου, η κόπωση μπορεί να μεγαλώσει.

Έπειτα έρχεται το σπίτι, όπου ίσως δεν χρειάζεται να παρακολουθείς τον εαυτό σου με την ίδια ένταση. Μπορεί τότε να εμφανιστεί η ανάγκη για σιωπή, απόσυρση, ύπνο ή χρόνο χωρίς άλλες απαιτήσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν σου αρέσουν οι άνθρωποι ή ότι η συνάντηση πήγε «χάλια». Μπορεί να πέρασες όμορφα και παρ’ όλα αυτά να χρειάζεσαι αποκατάσταση. Και τα δύο χωρούν στην ίδια μέρα — δεν είναι παράλογο, είναι ανθρώπινο.

Πώς να μειώσεις την πίεση χωρίς να πιέσεις, όμως, τον εαυτό σου

Ο στόχος δεν είναι να «βγάλεις τη μάσκα» παντού, αμέσως. Κάποιες στρατηγικές μπορεί να σε βοηθούν να αισθάνεσαι ασφαλής ή να διεκπεραιώνεις σημαντικές συναντήσεις. Μπορείς όμως να παρατηρήσεις πού έχεις περισσότερη επιλογή.

1. Κράτα μικρές σημειώσεις μετά από κοινωνικές περιστάσεις. Πού ήσουν; Με ποιους; Ποια στιγμή σε κούρασε περισσότερο και τι σε βοήθησε; Ψάχνεις μοτίβα, όχι αποδείξεις.
2. Σχεδίασε έναν χρόνο αποσυμπίεσης. Αν μια συνάντηση είναι απαιτητική, άφησε λίγο περιθώριο μετά, χωρίς να στριμώξεις άλλη υποχρέωση αμέσως.
3. Δοκίμασε ένα μικρό, ασφαλές όριο. Μπορείς να πεις «θα κάτσω μέχρι τις εννιά» ή «θα βγω λίγο έξω να πάρω αέρα». Δεν απαιτείται ανακοίνωση τύπου «από σήμερα αλλάζω όλη μου την προσωπικότητα».
4. Επίλεξε πιο άνετες συνθήκες όταν γίνεται. Μικρότερη παρέα, ήσυχος χώρος, γραπτή επικοινωνία ή συγκεκριμένη διάρκεια μπορεί να κάνουν τη συμμετοχή λιγότερο εξαντλητική.
5. Μην τιμωρείς τον εαυτό σου επειδή χρησιμοποίησε masking. Αν το έμαθες για να ανήκεις, να αποφύγεις την απόρριψη ή να περάσεις μια δύσκολη κατάσταση, υπήρχε λόγος. Η ερώτηση τώρα είναι τι χρειάζεσαι και πού μπορείς να έχεις περισσότερη επιλογή.

Αν η εξάντληση επηρεάζει συστηματικά την καθημερινότητά σου, τις σχέσεις ή την εργασία σου, μπορεί να βοηθήσει μια συζήτηση με κατάλληλο επαγγελματία. Μπορείς να εξερευνήσεις τα μοτίβα και τις ανάγκες σου χωρίς να καταλήξεις βιαστικά σε μία εξήγηση.

Συχνές ερωτήσεις

Είναι το masking το ίδιο με το να είμαι ευγενικός/ή;

Όχι απαραίτητα. Η ευγένεια είναι μια επιλογή συμπεριφοράς. Το masking περιγράφει την προσπάθεια να κρύψεις ή να αντισταθμίσεις πλευρές του εαυτού σου για να ανταποκριθείς σε προσδοκίες.

Αν κάνω masking, σημαίνει ότι είμαι αυτιστικός/ή;

Όχι. Άνθρωποι με διαφορετικές εμπειρίες μπορεί να προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους. Το masking μόνο του δεν επιβεβαιώνει αυτισμό.

Πώς καταλαβαίνω αν το masking με εξαντλεί;

Παρατήρησε τι προηγείται της εξάντλησης, πόσο χρόνο χρειάζεσαι για να συνέλθεις και τι αλλάζει ανάλογα με τον χώρο ή την παρέα. Αν σε δυσκολεύει, ένας ειδικός μπορεί να σε βοηθήσει να το διερευνήσεις.

Δεν χρειάζεται να γίνεις ξαφνικά ο πιο κοινωνικά αυθόρμητος άνθρωπος του δωματίου. Μπορείς να ξεκινήσεις παρατηρώντας πότε η επαφή σού κάνει καλό και πότε πληρώνεις ακριβό ενεργειακό λογαριασμό για να φανείς «εντάξει». Για πρακτική υποστήριξη γύρω από τον αυτισμό, την κοινωνική εξάντληση και την καθημερινότητα, μπορείς να κλείσεις δωρεάν πρώτη online συνάντηση 50 λεπτών, στα ελληνικά ή στα αγγλικά.