Υπάρχει μια στιγμή που τo συνειδητοποιείς και σε χτυπάει λίγο άσχημα μέσα σου. Μιλάς στο παιδί σου όλη μέρα, αλλά σχεδόν τίποτα από αυτά που λες δεν είναι πραγματική σύνδεση. Είναι οδηγίες. Εντολές. Υπενθυμίσεις. Διορθώσεις.
«Έλα εδώ.»
«Πλύνε τα χέρια σου.»
«Μη φωνάζεις.»
«Βιάσου.»
«Φάε.»
«Κοιμήσου.»
«Σταμάτα.»
Και κάπου εκεί, χωρίς να το καταλάβουμε, η σχέση αρχίζει να μοιάζει περισσότερο με διαχείριση project παρά με ανθρώπινη επαφή. Λες και το παιδί είναι ένας μικρός υπάλληλος που δεν ακολουθεί σωστά το manual λειτουργίας. Εξαιρετικά κουραστικό και για τις δύο πλευρές. Καλώς ήρθατε στην ενήλικη ζωή και στην ανατροφή παιδιών, όπου όλοι τρέχουν και κανείς δεν νιώθει πραγματικά ότι ακούγεται.
Υπολογίζεται ότι μεγάλο ποσοστό της καθημερινής επικοινωνίας ενηλίκων προς παιδιά είναι καθοδηγητικό ή διορθωτικό. Και λογικό ως έναν βαθμό. Τα παιδιά χρειάζονται όρια. Χρειάζονται καθοδήγηση. Δεν γεννιούνται γνωρίζοντας πώς να ντυθούν για το κρύο ή γιατί δεν μπορούμε να τρώμε σοκολάτα για πρωινό, μεσημεριανό και βραδινό, όσο κι αν αυτό θα έκανε τη ζωή πιο υποφερτή για όλους.
Το θέμα όμως δεν είναι αν θα καθοδηγήσουμε. Το θέμα είναι πώς.
Πώς θα νιώθαμε εμείς αν όλοι μας μιλούσαν μόνο με εντολές;
Φανταστείτε να ξυπνούσατε το πρωί και ο σύντροφός σας, ο εργοδότης σας, οι φίλοι σας, όλοι σας μιλούσαν αποκλειστικά έτσι:
«Σήκω.»
«Απάντα πιο γρήγορα.»
«Μην κάθεσαι έτσι.»
«Τελείωνε.»
«Άκου καλύτερα.»
«Άλλαξε τόνο.»
Κανείς δεν θα το χαρακτήριζε αυτό σχέση σεβασμού. Θα το λέγαμε πίεση. Έλεγχο. Συναισθηματική απόσταση. Και όμως, πολλές φορές αυτή είναι η βασική “γλώσσα” που χρησιμοποιούμε με τα παιδιά.
Όχι επειδή δεν τα αγαπάμε. Το αντίθετο. Συνήθως συμβαίνει επειδή είμαστε εξαντλημένοι, αγχωμένοι, πιεσμένοι χρονικά και μεγαλωμένοι κι εμείς μέσα σε αντίστοιχα μοντέλα. Οι περισσότεροι ενήλικες δεν μεγάλωσαν με διαλόγους που περιείχαν πραγματική συναισθηματική ισότητα. Μεγαλώσαμε με το «γιατί έτσι είπα εγώ». Και αυτά τα μοτίβα περνάνε μέσα μας τόσο βαθιά, που βγαίνουν αυτόματα πριν καν τα επεξεργαστούμε.
Δεν είναι θέμα κακών γονιών. Είναι θέμα conditioning. Εκπαίδευσης γενεών.
Τα παιδιά δεν είναι “ημιτελείς άνθρωποι”
Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό σημείο.
Πολλές φορές, χωρίς να το καταλαβαίνουμε, βλέπουμε το παιδί σαν “έναν ενήλικα υπό κατασκευή”. Σαν κάποιον που ακόμα “δεν ξέρει”. Άρα θεωρούμε φυσικό να του μιλάμε συνεχώς αφ’υψηλού.
Όμως τα παιδιά δεν είναι άδεια δοχεία που περιμένουν να τα γεμίσουμε σοφία. Είναι ολοκληρωμένοι άνθρωποι με σκέψεις, αξιοπρέπεια, ανάγκες, ένστικτο, χιούμορ, προσωπικότητα και συχνά πολύ περισσότερη συναισθηματική σοφία απ’ όση τους αναγνωρίζουμε.
Ναι, έχουν λιγότερη εμπειρία ζωής. Εκεί μπαίνει η καθοδήγηση. Όχι η κυριαρχία.
Υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στο:
«Βάλε παπούτσια τώρα.»
και στο:
«Έχει κρύο έξω. Θες να διαλέξεις τα κόκκινα ή τα μπλε παπούτσια σήμερα;»
Η δεύτερη προσέγγιση δεν σημαίνει ότι “το παιδί κάνει κουμάντο”. Αυτό είναι ένας πολύ συνηθισμένος φόβος των ενηλίκων. Σημαίνει ότι το παιδί συμμετέχει στη διαδικασία με αξιοπρέπεια.
Και αυτό αλλάζει τα πάντα.
Ο τρόπος που μιλάμε γίνεται η εσωτερική φωνή του παιδιού
Αυτό είναι το κομμάτι που συχνά ξεχνάμε.
Ο τρόπος που μιλάμε στα παιδιά σήμερα, γίνεται ο τρόπος που θα μιλούν στον εαυτό τους αύριο.
Αν μεγαλώνουν ακούγοντας μόνο διορθώσεις, διαταγές και πίεση, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα η εσωτερική τους φωνή να γίνει αυστηρή, αγχωμένη και επικριτική.
Αν όμως μεγαλώνουν με καθοδήγηση που περιέχει σεβασμό, συνεργασία και πραγματική ακρόαση, τότε αρχίζουν να χτίζουν έναν εσωτερικό κόσμο όπου οι ανάγκες τους έχουν αξία.
Δεν σημαίνει ότι δεν θα υπάρχουν όρια. Τα παιδιά χρειάζονται όρια όσο χρειάζονται και αγάπη. Τα όρια τα κάνουν να νιώθουν ασφαλή. Αλλά υπάρχει διαφορά ανάμεσα σε ένα όριο και σε μια συνεχή αίσθηση εξουσίας πάνω τους.
Το παιδί δεν χρειάζεται έναν διοικητή. Χρειάζεται έναν ενήλικα που μπορεί να το καθοδηγήσει χωρίς να το μικραίνει.
Η σύνδεση δεν χτίζεται μόνο στις “μεγάλες στιγμές”
Πολλοί γονείς πιστεύουν ότι η σύνδεση χτίζεται στις διακοπές, στις εξόδους ή στις μεγάλες κουβέντες πριν τον ύπνο. Στην πραγματικότητα, χτίζεται κυρίως μέσα στις μικρές καθημερινές αλληλεπιδράσεις.
Στον τόνο της φωνής.
Στο αν δίνουμε επιλογές.
Στο αν ακούμε την απάντηση.
Στο αν σκύβουμε στο ύψος τους όταν μιλάνε.
Στο αν τα διακόπτουμε συνεχώς.
Στο αν υπάρχει χώρος να πουν “όχι” χωρίς να θεωρηθεί ασέβεια.
Γιατί ένα παιδί που νιώθει ότι ακούγεται, συνεργάζεται πολύ πιο εύκολα από ένα παιδί που νιώθει ότι ελέγχεται συνεχώς.
Και όχι, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα υπάρξουν εκρήξεις, φωνές, δύσκολες μέρες ή στιγμές που θα πείτε «ΒΑΛΕ ΤΑ ΠΑΠΟΥΤΣΙΑ ΣΟΥ ΤΩΡΑ» ενώ είστε ήδη 20 λεπτά αργοπορημένοι και κάποιος έχει χύσει γάλα πάνω στον σκύλο (true story απο το δικό μας σπίτι…). Είμαστε άνθρωποι. Όχι zen μοναχοί σε βουνό του Θιβέτ.
Η διαφορά είναι τι γίνεται ως γενικό κλίμα μέσα στη σχέση.
Πώς αλλάζει αυτή η συνήθεια;
Αργά. Πολύ αργά μερικές φορές.
Γιατί πρώτα χρειάζεται να παρατηρήσουμε πώς μιλάμε. Και αυτό είναι άβολο. Πολλοί γονείς όταν αρχίζουν να το συνειδητοποιούν νιώθουν ενοχές. Δεν χρειάζεται. Οι ενοχές σπάνια βοηθούν κάποιον να εξελιχθεί.
Η επίγνωση βοηθά.
Μπορούμε να ξεκινήσουμε απλά:
Να αντικαταστήσουμε κάποιες εντολές με περιγραφή.
Να δίνουμε επιλογές όπου γίνεται.
Να εξηγούμε το “γιατί”.
Να ακούμε πριν διορθώσουμε.
Να μιλάμε στα παιδιά με τον ίδιο βασικό σεβασμό που θα θέλαμε κι εμείς.
Και ίσως το σημαντικότερο: να θυμόμαστε ότι το παιδί απέναντί μας δεν είναι “κάτι μικρότερο”. Είναι ένας ολόκληρος άνθρωπος στην αρχή της διαδρομής του.
Η εικόνα που έχουμε για το παιδί, φαίνεται σε κάθε μας λέξη.
Αν πραγματικά πιστεύουμε ότι τα παιδιά αξίζουν σεβασμό, ότι έχουν φωνή, σκέψη και αξιοπρέπεια, τότε αυτό θα φανεί στον τρόπο που τους μιλάμε. Όχι μόνο στις “σωστές” parenting θεωρίες που διαβάζουμε τα βράδια στο κινητό ενώ τρώμε κρύα nuggets πάνω από τον νεροχύτη.
Θα φανεί στις μικρές στιγμές.
Και αυτές είναι που τελικά χτίζουν έναν άνθρωπο.
Χρειάζεστε υποστήριξη στη σχέση με το παιδί σας;
Πολλές φορές οι δυσκολίες στην επικοινωνία δεν σημαίνουν ότι είστε “κακός γονιός”. Συνήθως σημαίνουν ότι κουβαλάτε κι εσείς τρόπους σύνδεσης που μάθατε κάποτε ως παιδιά. Και αυτό μπορεί να αλλάξει.
Αν νιώθετε ότι η καθημερινότητα στο σπίτι έχει γίνει συνεχής ένταση, φωνές ή μάχες εξουσίας, η υποστήριξη από έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει ουσιαστικά τόσο εσάς όσο και το παιδί σας.
Θέλεις να μοιραστείς τις σκέψεις σου μαζί μου?