Έχεις περάσει χρόνια ακούγοντας ότι είσαι «υπερευαίσθητος», «απότομη», «περίεργος», «πολύ έντονη» ή «αντικοινωνικός»; Κι ύστερα διαβάζεις κάτι για το Asperger στους ενήλικες και ξαφνικά αρχίζουν να κουμπώνουν πράγματα. Οι συζητήσεις που σε εξαντλούν. Οι αλλαγές τελευταίας στιγμής που σου ανακατεύουν όλη τη μέρα. Η αίσθηση ότι οι άλλοι πήραν ένα κοινωνικό εγχειρίδιο που εσύ δεν είδες ποτέ. Δεν είναι παράλογο να αναρωτηθείς. Αλλά ένα άρθρο στο ίντερνετ δεν μπορεί να σου δώσει διάγνωση — όσο εντυπωσιακά κι αν σε πετυχαίνει.

Τι μπορεί να σε κάνει να αναρωτηθείς για τον αυτισμό στην ενήλικη ζωή;

Ο αυτισμός είναι μια νευροαναπτυξιακή διαφοροποίηση που υπάρχει σε όλη τη ζωή· δεν εμφανίζεται ξαφνικά στα 35 ή στα 50. Αυτό που μπορεί να συμβεί αργότερα είναι να βρεις λέξεις για εμπειρίες που μέχρι τότε εξηγούσες ως «κάτι δεν πάει καλά με μένα». Πολλοί ενήλικες αναγνωρίζουν μοτίβα γύρω από την κοινωνική επικοινωνία, την ανάγκη για προβλεψιμότητα, τα έντονα ενδιαφέροντα ή την αισθητηριακή επεξεργασία.

Μερικές ερωτήσεις που αξίζει να κρατήσεις:

• Οι κοινωνικές συναντήσεις σε κουράζουν, ακόμη κι όταν πέρασες καλά;
• Σε βοηθά να γνωρίζεις από πριν το πρόγραμμα, τον χώρο ή το ποιος θα είναι εκεί;
• Σε δυσκολεύουν οι έμμεσες υποδείξεις, ο σαρκασμός ή οι κανόνες που όλοι φαίνεται να καταλαβαίνουν χωρίς να τους εξηγούν;
• Σε κατακλύζουν ήχοι, φώτα, μυρωδιές, υφές ή πολλές απαιτήσεις μαζί;
• Έχεις ενδιαφέροντα στα οποία βυθίζεσαι βαθιά και βρίσκεις ηρεμία ή χαρά;

Δεν χρειάζεται να απαντήσεις «ναι» σε όλα. Ούτε κάθε άνθρωπος που αγαπά τη ρουτίνα ή δυσκολεύεται σε ένα πάρτι είναι αυτιστικός. Αυτό που έχει νόημα είναι το συνολικό μοτίβο, το ιστορικό σου από την παιδική ηλικία και το πώς επηρεάζονται οι σχέσεις, η εργασία και η καθημερινότητά σου.

«Μα τα καταφέρνω στη δουλειά και στις παρέες»

Το ότι έχεις σπουδάσει, εργάζεσαι, έχεις σχέση ή κάνεις χιούμορ δεν ακυρώνει τις δυσκολίες σου. Μπορεί να έχεις βρει δικούς σου τρόπους να ανταποκρίνεσαι. Μπορεί επίσης να παρατηρείς, να προετοιμάζεις ή να αντιγράφεις κοινωνικές συμπεριφορές για να μη φανεί πόσο μεγάλη προσπάθεια απαιτείται. Κάποιοι περιγράφουν αυτή την προσπάθεια ως masking ή κοινωνικό καμουφλάζ.

Το κόστος, όμως, μπορεί να είναι βαρύ: να γυρίζεις σπίτι και να θέλεις απόλυτη ησυχία, να αναλύεις ώρες μια συζήτηση ή να νιώθεις ότι «έπαιζες ρόλο» όλη μέρα. Δεν σημαίνει αυτόματα ότι είσαι στο φάσμα. Σημαίνει ότι αξίζει να εξετάσεις με περιέργεια — όχι με αυτοκατηγορία — τι σε εξαντλεί και τι σε βοηθά.

Τι να κάνεις αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου;

Πρώτα, μην προσπαθήσεις να λύσεις όλη σου τη ζωή με ένα online τεστ. Τα ερωτηματολόγια μπορεί να δώσουν αφορμή για συζήτηση, αλλά δεν επιβεβαιώνουν διάγνωση.

Δοκίμασε κάτι πιο χρήσιμο:

1. Κατέγραψε παραδείγματα. Πότε δυσκολεύεσαι στην επικοινωνία; Ποιες αλλαγές σε απορρυθμίζουν; Τι σε βοηθά να επανέλθεις;
2. Κοίτα και προς τα πίσω. Αν μπορείς, σκέψου πώς ήσουν ως παιδί: φιλίες, παιχνίδι, αισθητηριακές αντιδράσεις, ενδιαφέροντα, ανάγκη για ρουτίνα. Δεν χρειάζεται να έχεις τέλειες αναμνήσεις ή οικογενειακό «αρχείο».
3. Βρες ειδικό με εμπειρία στην αξιολόγηση αυτισμού ενηλίκων. Μια ολοκληρωμένη διαγνωστική αξιολόγηση εξετάζει το αναπτυξιακό ιστορικό και διαφορετικούς τομείς ζωής. Αν χρειάζεται διάγνωση, απευθύνσου σε κατάλληλα εκπαιδευμένο επαγγελματία.
4. Ζήτησε υποστήριξη για τις δυσκολίες που ήδη έχεις. Δεν χρειάζεται να περιμένεις μια τελική απάντηση για να οργανώσεις καλύτερα τον χρόνο σου, να μειώσεις αισθητηριακά ερεθίσματα ή να επικοινωνείς πιο ξεκάθαρα τις ανάγκες σου.

Και μια σημαντική υπενθύμιση: το ζητούμενο δεν είναι να αποδείξεις ότι «δικαιούσαι» να δυσκολεύεσαι. Είναι να καταλάβεις τι σου συμβαίνει και να βρεις τρόπους που σέβονται τον δικό σου εγκέφαλο και την καθημερινότητά σου.

Συχνές ερωτήσεις

Είναι το Asperger το ίδιο με τον αυτισμό;

Ο όρος Asperger εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ευρέως, ιδιαίτερα από ανθρώπους που τον έχουν ήδη στη διάγνωση ή τον προτιμούν. Σήμερα η αξιολόγηση συνήθως εντάσσεται στο ευρύτερο φάσμα του αυτισμού. Ο επαγγελματίας που θα σε αξιολογήσει μπορεί να σου εξηγήσει την ορολογία που χρησιμοποιεί.

Μπορώ να καταλάβω από ένα τεστ αν έχω αυτισμό;

Όχι. Ένα τεστ αυτοαναφοράς μπορεί να σε βοηθήσει να οργανώσεις τις απορίες σου, αλλά δεν αντικαθιστά ολοκληρωμένη αξιολόγηση.

Είναι αργά να διερευνήσω το Asperger ως ενήλικας;

Όχι. Μπορείς να αναζητήσεις αξιολόγηση ή πρακτική υποστήριξη σε οποιαδήποτε ηλικία. Η καλύτερη κατανόηση του εαυτού σου μπορεί να είναι χρήσιμη τώρα, όχι μόνο αν την είχες αποκτήσει νωρίτερα.

Αν δεν θέλω διάγνωση, μπορώ να ζητήσω βοήθεια;

Ναι. Μπορείς να ζητήσεις υποστήριξη για άγχος, σχέσεις, αλλαγές ή αισθητηριακή υπερφόρτωση, χωρίς να έχεις ήδη όλες τις απαντήσεις.

Αν θέλεις να εξερευνήσεις όσα σε δυσκολεύουν με πρακτικό και ανθρώπινο τρόπο, μπορείς να κλείσεις δωρεάν πρώτη online συνάντηση 50 λεπτών, στα ελληνικά ή στα αγγλικά, μέσα από τη σελίδα μας. Δεν χρειάζεται να έχεις έτοιμη διάγνωση ή τέλειες λέξεις. Αρκεί να ξεκινήσουμε από αυτό που συμβαίνει στην πραγματική σου ζωή.