Υπάρχει ένα παράξενο φαινόμενο στις ανθρώπινες σχέσεις. Κάποιοι άνθρωποι φοβούνται την πραγματική εγγύτητα, αλλά όχι την ιδέα της. Θέλουν την αγάπη, αλλά από ασφαλή απόσταση. Θέλουν σύνδεση, αλλά χωρίς να χρειαστεί να δουν καθαρά. Θέλουν τον άλλον, αρκεί να μην πλησιάσει τόσο ώστε να γκρεμίσει την ιστορία που έχουν χτίσει μέσα τους. Ανθρώπινο, μπερδεμένο, εξαντλητικό. Το αγαπημένο χόμπι της ψυχής όταν δεν έχει θεραπευτεί.
Γιατί όσο ο άλλος είναι μακριά, μπορούμε να τον φανταζόμαστε όπως μας βολεύει. Μπορούμε να του δώσουμε χαρακτηριστικά που ίσως δεν έχει. Να τον κάνουμε σωτήρα, τέρας, θύμα, ιδανικό σύντροφο, προδότη ή μοναδική μας ελπίδα.
Από μακριά, ο άνθρωπος γίνεται οθόνη προβολής. Από κοντά, γίνεται άνθρωπος. Και εκεί αρχίζει το δύσκολο μέρος.
Η απόσταση γεννά προβολές
Στην πραγματικότητα, η προβολή είναι όταν αποδίδουμε στον άλλον δικά μας συναισθήματα, φόβους, ανάγκες ή ανεπεξέργαστες εμπειρίες. Δεν βλέπουμε τον άλλον όπως είναι. Βλέπουμε κάτι που κουβαλάμε εμείς.
Αν φοβάμαι την εγκατάλειψη, μπορεί να πιστεύω πως όλοι θα με αφήσουν. Αν νιώθω ανάξιος, μπορεί να θεωρώ ότι κανείς δεν θα με αγαπήσει αληθινά. Αν μέσα μου υπάρχει θυμός, μπορεί να βλέπω παντού απειλή. Ο άλλος γίνεται καθρέφτης, αλλά εμείς νομίζουμε ότι είναι παράθυρο.
Η απόσταση βοηθά αυτές τις προβολές να επιβιώσουν. Δεν υπάρχουν αρκετά πραγματικά δεδομένα για να τις αμφισβητήσουν.
Ένα μήνυμα που άργησε να έρθει γίνεται απόρριψη.
Μια ουδέτερη έκφραση γίνεται περιφρόνηση.
Μια δυσκολία γίνεται απόδειξη ότι “όλοι ίδιοι είναι”.
Ο νους συμπληρώνει τα κενά. Και συνήθως τα συμπληρώνει με ό,τι πονάει ήδη.
Η εγγύτητα φέρνει αλήθεια και η αλήθεια τρομάζει
Όταν κάποιος έρχεται κοντά μας, δεν μπορούμε πια να στηριζόμαστε μόνο στη φαντασία. Τότε βλέπουμε αντιφάσεις. Βλέπουμε ότι ένας καλός άνθρωπος μπορεί να έχει αδυναμίες. Ότι κάποιος που μας αγαπά μπορεί και να μας απογοητεύσει. Ότι μια σχέση δεν είναι ούτε παράδεισος ούτε κόλαση, αλλά κάτι πολύ πιο γήινο.
Και αυτό για πολλούς είναι τρομακτικό.
Γιατί αν ο άλλος δεν είναι τέρας, ίσως πρέπει να σταματήσω να κρύβομαι πίσω από τον φόβο μου. Αν δεν είναι σωτήρας, ίσως πρέπει να αναλάβω ευθύνη για τη ζωή μου. Αν δεν είναι τέλειος, ίσως χρειαστεί να αγαπήσω κάτι αληθινό και όχι κάτι φανταστικό.
Η αλήθεια δεν πονά επειδή είναι κακή. Πονά επειδή διαλύει άμυνες που κάποτε μας προστάτεψαν.
Γιατί μένουμε σε ψευδαισθήσεις ακόμα και όταν μας βλάπτουν
Πολλοί αναρωτιούνται: “Μα γιατί κάποιος μένει σε μια σχέση κακοποίησης; Γιατί δεν βλέπει το προφανές;”
Η απάντηση δεν είναι απλή και ποτέ δεν είναι “γιατί του αρέσει” ή “γιατί είναι αδύναμος”. Αυτές είναι βολικές, άσχετες ανοησίες που λέγονται συχνά από ανθρώπους που δεν έχουν σταθεί ποτέ μέσα σε τέτοιο σκοτάδι.
Συχνά, το άτομο προσπαθεί να διατηρήσει μια εσωτερική αφήγηση που το βοηθά να αντέξει. Αν παραδεχτεί πλήρως την πραγματικότητα, ίσως χρειαστεί να αντιμετωπίσει φόβο, απώλεια, οικονομική ανασφάλεια, ντροπή, μοναξιά, κίνδυνο ή βαθιά τραύματα από το παρελθόν. Έτσι ο νους κάνει κάτι πολύ ανθρώπινο: καθυστερεί την αλήθεια.
“Δεν είναι πάντα έτσι.”
“Κατά βάθος με αγαπά.”
“Φταίω κι εγώ.”
“Θα αλλάξει.”
“Αν προσπαθήσω λίγο ακόμα…”
Δεν είναι ανοησία. Είναι μηχανισμός επιβίωσης. Απλώς κάποια στιγμή παύει να προστατεύει και αρχίζει να φυλακίζει.
Πώς σπάει ο κύκλος
Η έξοδος δεν ξεκινά πάντα με μια μεγάλη απόφαση. Συχνά ξεκινά με μια μικρή ερώτηση:
Τι βλέπω πραγματικά και τι φαντάζομαι;
Μετά έρχεται η επόμενη:
Αυτό που ζω με θρέφει ή με διαλύει;
Και μετά κάτι ακόμα πιο δύσκολο:
Αν δεν άλλαζε ποτέ τίποτα, θα έμενα;
Η θεραπεία, η ουσιαστική αυτοπαρατήρηση και οι ασφαλείς σχέσεις μας βοηθούν να αντέξουμε την πραγματικότητα χωρίς να χρειαζόμαστε ψευδαισθήσεις για να επιβιώσουμε.
Δεν χρειάζεσαι τέλειες απαντήσεις, χρειάζεσαι καθαρό βλέμμα
Δεν είναι εύκολο να δεις έναν άνθρωπο όπως είναι. Ούτε να δεις τον εαυτό σου όπως είναι. Αλλά εκεί αρχίζει η ελευθερία. Όχι όταν βρίσκεις το τέλειο πρόσωπο. Όταν σταματάς να χρειάζεσαι φανταστικές εκδοχές ανθρώπων για να νιώθεις ασφαλής.
Η πραγματική εγγύτητα δεν είναι χωρίς φόβο. Είναι να μένεις παρών παρά τον φόβο.
Και αν αυτή τη στιγμή συνειδητοποιείς ότι κρατούσες μια ψευδαίσθηση μόνο και μόνο για να μη δεις κάτι δύσκολο, δεν σημαίνει ότι απέτυχες. Σημαίνει ότι τώρα είσαι έτοιμος να δεις περισσότερο. Και αυτό, όσο άβολο κι αν είναι, είναι αρχή ζωής.
Θέλεις να μοιραστείς τις σκέψεις σου μαζί μου?