Υπάρχουν άνθρωποι που δεν αναζητούν απλώς ένα τσιγάρο, ένα γλυκό, μια οθόνη, ένα ποτό, μια προπόνηση ή ένα παιχνίδι. Αναζητούν κάτι πολύ βαθύτερο. Αναζητούν ανακούφιση. Αναζητούν ρύθμιση. Αναζητούν μια αγκαλιά που να είναι πάντα διαθέσιμη, χωρίς όρους, χωρίς απόρριψη, χωρίς το ρίσκο του “όχι”.
Και κάπου εκεί βρίσκεται μια αλήθεια που συχνά δεν λέγεται αρκετά: πολλοί εθισμοί δεν ξεκινούν από την ουσία ή τη συνήθεια. Ξεκινούν από το κενό.
Όσο σκληρό κι αν ακούγεται, για αρκετούς ανθρώπους ο εθισμός λειτουργεί σαν μια προσωπική, φορητή παρηγοριά. Κάτι που μπορώ να βρω μόνος μου, όποτε το χρειαστώ. Δεν χρειάζεται να ζητήσω από κανέναν. Δεν εξαρτώμαι από τη διάθεση κανενός. Δεν κινδυνεύω να απογοητευτώ. Το παίρνω και τελείωσε η ιστορία.
Η ανθρώπινη ψυχή, βέβαια, έχει τον σαδισμό της. Παίρνει αυτό που μοιάζει με λύση και το μετατρέπει σε φυλακή.
Ο Εθισμός Δεν Είναι Πάντα Αυτό που Νομίζουμε
Συχνά μιλάμε για εθισμό σαν να είναι μόνο οι “κλασικές” μορφές: ουσίες, αλκοόλ, τσιγάρο. Όμως η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Εθισμός μπορεί να γίνει το φαγητό.
Εθισμός μπορεί να γίνει η γυμναστική.
Εθισμός μπορεί να γίνει η δουλειά.
Εθισμός μπορεί να γίνει η συνεχής ανάγκη για επιβεβαίωση.
Εθισμός μπορεί να γίνει το κινητό, τα social media, τα βιντεοπαιχνίδια, η οθόνη που δεν κλείνει ποτέ.
Κάθε τι που χρησιμοποιείται επαναλαμβανόμενα για να σβήσει έναν εσωτερικό πόνο, μπορεί να αποκτήσει εθιστικό χαρακτήρα.
Δεν σημαίνει ότι το φαγητό είναι “κακό”. Δεν σημαίνει ότι το γυμναστήριο είναι πρόβλημα. Δεν σημαίνει ότι τα παιχνίδια είναι εχθρός. Σημαίνει ότι χρειάζεται να δούμε τι ρόλο παίζουν στη ζωή μας. Άλλο απόλαυση, άλλο ισορροπία, άλλο καταφύγιο ανάγκης.
Γιατί Μοιάζει με Αγκαλιά;
Γιατί προσφέρει κάτι άμεσο.
Το τσιγάρο ηρεμεί στιγμιαία.
Το φαγητό παρηγορεί.
Η οθόνη αποσπά.
Η υπερβολική άσκηση μουδιάζει.
Το παιχνίδι σε βάζει σε έναν κόσμο όπου νιώθεις ικανός, ασφαλής ή σημαντικός.
Δίνουν ένα μικρό διάλειμμα από αυτό που πονάει μέσα μας. Και όταν κάποιος δεν έμαθε πώς να ρυθμίζει το συναίσθημά του μέσα από σχέση, σύνδεση και ασφάλεια, θα προσπαθήσει να το ρυθμίσει μέσα από συμπεριφορές.
Ο εγκέφαλος δεν είναι ποιητής. Είναι πρακτικός. Βρίσκει τι δουλεύει γρήγορα και το επαναλαμβάνει. Έτσι χτίζονται πολλές εξαρτήσεις. Με τη γνωστή ανθρώπινη φινέτσα: “αυτό με ανακουφίζει τώρα, ας αγνοήσουμε το αύριο”.
Η Ρίζα Συχνά Πηγαίνει Πολύ Πίσω
Πολλά παιδιά μεγαλώνουν χωρίς να τους λείπουν τα υλικά αγαθά, αλλά να τους λείπει κάτι πιο ουσιαστικό: η συναισθηματική ενασχόληση.
Όχι μόνο χρόνος.
Όχι μόνο φυσική παρουσία.
Όχι μόνο μια αγκαλιά περιστασιακά.
Αλλά πραγματικό ενδιαφέρον. Να σε βλέπουν. Να σε ακούν. Να σε ρωτούν. Να συντονίζονται μαζί σου. Να νιώθουν πως υπάρχουν στον ψυχικό κόσμο κάποιου άλλου.
Υπάρχουν παιδιά που δεν ήταν μόνα σε δωμάτιο, αλλά ήταν μόνα μέσα στη σχέση. Και αυτή η μοναξιά αφήνει αποτύπωμα.
Όταν ένα παιδί δεν παίρνει σταθερά το μήνυμα “σε νιώθω, είμαι εδώ, μετράς”, μεγαλώνοντας μπορεί να αναζητήσει άλλους τρόπους να γεμίσει το κενό. Όχι επειδή είναι αδύναμο ή “προβληματικό”, αλλά επειδή προσπαθεί να επιβιώσει με τα εργαλεία που βρήκε.
Οι Νέοι Εθισμοί Ξεκινούν Νωρίς
Σήμερα βλέπουμε όλο και συχνότερα παιδιά που δυσκολεύονται να αποχωριστούν οθόνες, παιχνίδια και ψηφιακά ερεθίσματα. Και η εύκολη εξήγηση είναι να πούμε: “έχουν εθισμό”.
Μερικές φορές ναι, υπάρχει προβληματική χρήση. Αλλά πριν κολλήσουμε ετικέτες, αξίζει να ρωτήσουμε:
- Τι καλύπτει αυτή η οθόνη για το παιδί;
- Είναι τρόπος διασκέδασης ή τρόπος διαφυγής;
- Νιώθει μόνο;
- Υπάρχει σύνδεση στο σπίτι;
- Υπάρχουν όρια με σταθερότητα ή μόνο φωνές και χάος;
- Το παιδί έχει χώρο να εκφράσει συναίσθημα ή μόνο να “συμπεριφερθεί σωστά”;
Πίσω από μια υπερβολική προσκόλληση συχνά υπάρχει ανάγκη, όχι απλή “κακιά συνήθεια”.
Είμαστε Παρόντες ή Απλώς Δίπλα;
Ζούμε σε μια εποχή όπου πολλοί γονείς αγαπούν βαθιά τα παιδιά τους, αλλά είναι εξαντλημένοι, πιεσμένοι, απορροφημένοι, διασπασμένοι. Το κινητό χτυπά, οι υποχρεώσεις τρέχουν, το άγχος δεν τελειώνει ποτέ.
Δεν χρειάζεται ενοχή. Χρειάζεται επίγνωση.
Ένα παιδί δεν χρειάζεται τέλειους γονείς. Χρειάζεται στιγμές αληθινής παρουσίας. Μικρές, επαναλαμβανόμενες στιγμές όπου κάποιος είναι πραγματικά εκεί.
Να παίξετε δέκα λεπτά χωρίς κινητό.
Να ακούσετε χωρίς να διορθώσετε.
Να αγκαλιάσετε χωρίς να βιάζεστε.
Να δείτε πίσω από τη συμπεριφορά.
Αυτά χτίζουν εσωτερική ασφάλεια. Και η εσωτερική ασφάλεια προστατεύει.
Αν Αναγνωρίζεις Τον Εαυτό Σου
Αν βλέπεις ότι βασίζεσαι υπερβολικά σε κάτι για να αντέξεις, δεν σημαίνει ότι απέτυχες. Σημαίνει ότι κάτι μέσα σου ζητά φροντίδα.
Ρώτησε τον εαυτό σου:
- Τι νιώθω λίγο πριν το χρειαστώ;
- Τι μου προσφέρει;
- Τι μου λείπει στην πραγματικότητα;
- Πότε ξεκίνησε αυτό το μοτίβο;
- Πώς αλλιώς θα μπορούσα να παρηγορηθώ;
Η λύση δεν είναι μόνο να κόψεις τη συμπεριφορά. Είναι να χτίσεις κάτι που να την κάνει λιγότερο απαραίτητη.
Η Πραγματική Αγκαλιά
Η θεραπεία, η ουσιαστική σχέση, η κοινότητα, η αυτογνωσία, η συναισθηματική εκπαίδευση, η ξεκούραση, η αλήθεια με τον εαυτό μας. Αυτά δεν δίνουν στιγμιαία ανακούφιση όπως ο εθισμός. Δίνουν όμως κάτι καλύτερο: σταθερότητα.
Η ψυχή δεν χρειάζεται πάντα πειθαρχία. Συχνά χρειάζεται σύνδεση.
Και όταν βρούμε αληθινές αγκαλιές, οι ψεύτικες αρχίζουν σιγά σιγά να χάνουν τη δύναμή τους.
Εν κατακλείδι..
Αν εσύ ή το παιδί σου παλεύετε με μια εξάρτηση, πίσω από τη συμπεριφορά ίσως υπάρχει μια ανεκπλήρωτη ανάγκη που περιμένει να ακουστεί. Δεν χρειάζεται ντροπή. Χρειάζεται κατανόηση και σωστή υποστήριξη.
Μερικές φορές το πρώτο βήμα δεν είναι να πεις “πρέπει να το σταματήσω”. Είναι να πεις “πρέπει να καταλάβω γιατί το χρειάζομαι”. Έξαλλο νέο για την ανθρωπότητα: η ρίζα έχει σημασία.
Θέλεις να μοιραστείς τις σκέψεις σου μαζί μου?