Πριν λίγες ημέρες, οι New York Times δημοσίευσαν ένα εκτενές άρθρο με τίτλο «Can AI Chatbots Write Emotionally Rich Romance Books?», εξετάζοντας τα όρια της τεχνητής νοημοσύνης στη συγγραφή, την οικειότητα και τη συναισθηματική εμπειρία.
Στο άρθρο αυτό συμμετείχα και εγώ, με άμεσες αναφορές και αποσπάσματα από τη δουλειά μου, τόσο με την ιδιότητά μου ως σύμβουλος ψυχικής υγείας όσο και ως συγγραφέας. Το βασικό σημείο στο οποίο στάθηκα είναι κάτι που, στον χώρο της ψυχικής υγείας, γνωρίζουμε πολύ καλά:
η ανθρώπινη οικειότητα δεν είναι απλώς πληροφορία.
Η οικειότητα δεν είναι τεχνική
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να περιγράψει τι συμβαίνει στο σώμα. Μπορεί να εξηγήσει βιολογικά την έλξη, τη διέγερση, τη σύνδεση. Αυτό όμως απέχει πολύ από το να κατανοεί την ψυχική εμπειρία της οικειότητας.
Στο άρθρο ανέφερα ότι η ΑΙ «θα σου πει με βιολογικούς όρους τι πάει πού, αλλά δεν θα προσθέσει συναίσθημα». Αυτό δεν είναι κριτική. Είναι παρατήρηση ορίου.
Η οικειότητα δεν είναι πράξη.
Είναι σχέση.
Είναι το βίωμα του να νιώθεις ασφαλής μέσα στο σώμα σου και με τον άλλον. Να μη χρειάζεται να αυτοελέγχεσαι συνεχώς. Να μην υπάρχει ντροπή, υπερ-επίγνωση ή φόβος απόρριψης.
Το σώμα ως ψυχική εμπειρία
Στην κλινική πράξη βλέπουμε καθημερινά ότι το σώμα δεν είναι απλώς «βιολογία». Είναι φορέας εμπειριών, μνήμης και νοήματος. Η σχέση που έχει κάποιος με το σώμα του επηρεάζει άμεσα την αυτοεκτίμηση, τη σύνδεση και την οικειότητα.
Στο ίδιο άρθρο, αναφέρθηκα και σε κάτι ιδιαίτερα σημαντικό: στον τρόπο που η τεχνητή νοημοσύνη αποτυγχάνει να αποδώσει ρεαλιστικά και με σεβασμό τα σώματα που δεν θεωρούνται «κανονικά» ή «τυπικά». Ιδιαίτερα τα μεγαλύτερα σώματα.
Η εμπειρία του να ζεις μέσα σε ένα σώμα που συχνά κρίνεται, σχολιάζεται ή υπερτονίζεται δεν είναι κάτι που μπορεί να εξαχθεί από δεδομένα. Είναι βιωμένη πραγματικότητα.
Γιατί αυτό αφορά την ψυχική υγεία
Η συζήτηση για την ΑΙ δεν είναι τεχνολογική. Είναι βαθιά ψυχολογική.
Γιατί αγγίζει ερωτήματα όπως:
- τι σημαίνει να με βλέπουν πραγματικά;
- πώς ορίζεται η αυθεντική σύνδεση;
- πότε αισθάνομαι αρκετός όπως είμαι;
Στη θεραπεία, οι άνθρωποι σπάνια ζητούν απλώς λύσεις. Ζητούν χώρο. Ζητούν να υπάρξουν χωρίς να εξηγούνται, χωρίς να διορθώνονται, χωρίς να συρρικνώνονται.
Αυτός ο χώρος δεν αυτοματοποιείται.
Τα όρια της τεχνολογίας και η αξία της σχέσης
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να υποστηρίξει, να οργανώσει, να ενημερώσει. Δεν μπορεί όμως:
- να αντέξει τη σιωπή
- να “διαβάσει” το μη λεγόμενο
- να δημιουργήσει συναισθηματική ασφάλεια
Η θεραπευτική σχέση δεν είναι ανταλλαγή πληροφοριών. Είναι συν-παρουσία. Είναι ρυθμός. Είναι εμπιστοσύνη.
Και αυτό είναι κάτι που, όπως ανέδειξε και το άρθρο των New York Times, παραμένει καθαρά ανθρώπινο.
Ένα ερώτημα που αξίζει να μείνει
Ίσως το ζητούμενο δεν είναι τι θα μπορέσει να κάνει η τεχνητή νοημοσύνη στο μέλλον.
Ίσως το πιο ουσιαστικό ερώτημα είναι: τι δεν θέλουμε να της αναθέσουμε.
Στην ψυχική υγεία, η απάντηση είναι σαφής.
Την ανθρώπινη σχέση. Την οικειότητα. Την εμπειρία του «με βλέπουν».
Γιατί η θεραπεία δεν είναι βελτιστοποίηση.
Είναι κατανόηση και νόημα.
Και το νόημα γεννιέται πάντα ανάμεσα σε ανθρώπους.
Εν κατακλείδι…
Αν τα θέματα της οικειότητας, της σχέσης με το σώμα ή της συναισθηματικής ασφάλειας σας απασχολούν, η θεραπευτική διαδικασία μπορεί να προσφέρει έναν ασφαλή χώρο διερεύνησης.
Όχι για να αλλάξετε ποιοι είστε.
Αλλά για να μπορείτε να υπάρξετε χωρίς βάρος.
Θέλεις να μοιραστείς τις σκέψεις σου μαζί μου?