Sonia Rompoti, MSc, BSc

Η μοναξιά πίσω από τον θόρυβο

Υπάρχει μια σιωπή που δεν προέρχεται από την απουσία ανθρώπων, αλλά από την έλλειψη ουσιαστικής σύνδεσης. Πολλοί γονείς, μέσα σε σπίτια γεμάτα ήχους, καθήκοντα και ρυθμούς, νιώθουν απέραντα μόνοι. Είναι εκείνοι που ξυπνούν πρώτοι και κοιμούνται τελευταίοι, που μαγειρεύουν, οργανώνουν, λύνουν προβλήματα — και όμως, κανείς δεν φαίνεται να τους βλέπει. Δεν είναι η μοναξιά του άδειου σπιτιού, αλλά η μοναξιά της υπερ-παρουσίας. Του ανθρώπου που είναι πάντα εκεί, αλλά δεν υπάρχει πια για τον εαυτό του.

Οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας αναγνωρίζουν αυτό το φαινόμενο ως συναισθηματική απομόνωση. Ο γονιός μπορεί να περιβάλλεται από ανθρώπους, αλλά να μην βιώνει επαφή. Είναι η αίσθηση ότι οι σχέσεις έχουν γίνει λειτουργικές, όχι συναισθηματικές. «Είσαι καλά;» σημαίνει «Έκανες τα ψώνια;». Και σιγά σιγά, η ψυχή σβήνει κάτω από τη ρουτίνα.

Πώς γεννιέται αυτή η μοναξιά

Η μοναξιά των γονιών είναι ένα από τα πιο υποτιμημένα ψυχικά ζητήματα. Συνδέεται με τη νοηματοδότηση της γονεϊκότητας. Για χρόνια, η κοινωνία έμαθε στους γονείς ότι η αξία τους μετριέται με το πόσο δίνουν, όχι με το πώς νιώθουν. Έτσι, πολλοί άνθρωποι μπήκαν στον ρόλο του φροντιστή με αυτοθυσία, αλλά χωρίς αυτοσυναίσθηση.

Το αποτέλεσμα;
Γονείς που ξέρουν να προσφέρουν, αλλά όχι να λαμβάνουν. Που καταλαβαίνουν τα πάντα για τις ανάγκες των άλλων, αλλά όχι για τις δικές τους.

Στην κλινική πράξη, αυτή η αποσύνδεση οδηγεί σε αυξημένα επίπεδα άγχους, κατάθλιψης, και ψυχοσωματικά συμπτώματα. Συχνά, η φράση «Δεν αντέχω άλλο» δεν σημαίνει κόπωση από το παιδί, αλλά από τη σιωπή γύρω από τη δική μας ψυχική ανάγκη. Ο γονιός νιώθει αόρατος, ακόμη και μέσα στη δική του οικογένεια.

Η ψευδαίσθηση της κανονικότητας

Η σύγχρονη γονεϊκότητα είναι γεμάτη αντιφάσεις. Οι εικόνες των “τέλειων” οικογενειών στα social media δημιουργούν την ψευδαίσθηση ότι όλοι οι άλλοι τα καταφέρνουν, ότι η χαρά είναι αυτονόητη, ότι η κούραση είναι ντροπή. Έτσι, ο γονιός μαθαίνει να φορά το χαμόγελο σαν πανοπλία.

Όμως το χαμόγελο δεν σώζει· μουδιάζει.

Πίσω από κάθε «είμαι καλά» μπορεί να κρύβεται η ανάγκη για έναν καφέ με έναν άνθρωπο που απλώς θα ακούσει χωρίς να διορθώσει. Κάθε «όλα εντάξει» είναι συχνά ένας ψίθυρος που λέει: “Μακάρι να είχα κι εγώ κάποιον να με φροντίσει.”

Αυτή η αθέατη μοναξιά δεν κάνει διακρίσεις. Αγγίζει γονείς μονογονεϊκών οικογενειών, ζευγάρια, γονείς παιδιών με ειδικές ανάγκες, ή απλώς ανθρώπους που δεν έχουν πια κοινό έδαφος με τον σύντροφό τους. Είναι η μοναξιά του “έχω όλους γύρω μου, αλλά κανείς δεν με αγγίζει”.

Η ψυχική αλήθεια πίσω από τη μοναξιά του γονιού

Η μοναξιά δεν είναι μόνο συναίσθημα· είναι κατάσταση ενεργοποίησης του εγκεφάλου. Έρευνες δείχνουν ότι ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται τη μοναξιά ως φυσική απειλή. Ενεργοποιεί τα ίδια νευρωνικά μονοπάτια με τον πόνο. Αυτό εξηγεί γιατί οι γονείς που βιώνουν απομόνωση συχνά νιώθουν εξάντληση, πονοκεφάλους ή υπερευαισθησία στα ερεθίσματα. Ο οργανισμός βρίσκεται σε χρόνια εγρήγορση, αναζητώντας “κοινωνική επιβίωση”.

Η συναισθηματική αποσύνδεση, λοιπόν, δεν είναι πολυτέλεια. Είναι θέμα ψυχικής και σωματικής υγείας. Ο εγκέφαλος χρειάζεται ανθρώπινη επαφή όπως το σώμα χρειάζεται τροφή.

Η έξοδος από τη σιωπή

Η λύση δεν είναι «να κάνουμε περισσότερα». Είναι να ξανασυναντηθούμε. Με τον εαυτό μας, με τον σύντροφό μας, με άλλους γονείς, με φίλους που μας θυμίζουν ποιοι είμαστε πέρα από τον ρόλο μας. Δεν χρειάζεται μεγάλες επαναστάσεις· χρειάζεται μικρές στιγμές αλήθειας.

• Μία φορά την εβδομάδα, 20 λεπτά χωρίς καμία ευθύνη — ούτε παιδί, ούτε δουλειά, ούτε κινητό. Απλώς χρόνος που ανήκει σε σένα.
• Μίλησε χωρίς να απολογηθείς. “Είμαι κουρασμένος, νιώθω μόνος.” Δεν είναι εξομολόγηση· είναι επικοινωνία.
• Αναζήτησε κοινότητα. Ομάδες γονέων, θεραπεία, ακόμα και διαδικτυακές κοινότητες με ουσία — όχι απλώς επίδειξη.

Η ψυχολογική αποκατάσταση ξεκινά τη στιγμή που ο γονιός αναγνωρίζει ότι η δική του ευαλωτότητα δεν τον κάνει λιγότερο ικανό, αλλά περισσότερο ανθρώπινο.

Μια νέα γονεϊκή ταυτότητα

Η φροντίδα δεν σημαίνει να χάνεσαι. Η γονεϊκότητα δεν τελειώνει όταν το παιδί πάει για ύπνο· αλλάζει μορφή. Είναι και η φροντίδα του εαυτού, του ενήλικου που ακόμα χρειάζεται κατανόηση. Όσο πιο υγιής συναισθηματικά είναι ο γονιός, τόσο πιο ασφαλές νιώθει το παιδί του. Το παιδί δεν χρειάζεται γονείς αλάνθαστους· χρειάζεται γονείς παρόντες.

Eν κατακλέιδι…

Αν νιώθεις πως η σιωπή μέσα στο σπίτι σου είναι πιο δυνατή απ’ τις φωνές, μην την αγνοήσεις. Είναι το σώμα και η ψυχή σου που ζητούν χώρο. Μίλησε. Ζήτα βοήθεια. Θύμισε στον εαυτό σου ότι δεν είσαι μόνος σε αυτό. Η ψυχοθεραπεία δεν είναι παραδοχή αδυναμίας· είναι πράξη αυτοσεβασμού.