Κάθε παιδί έχει τις δικές του αντιδράσεις όταν ξεκινά ή συνεχίζει τη σχολική χρονιά. Κάποια φαίνονται ενθουσιασμένα, άλλα πιο επιφυλακτικά, άλλα γεμάτα ενέργεια.
Είναι φυσιολογικό να υπάρχουν σκαμπανεβάσματα.
Όμως πότε οι δυσκολίες ξεπερνούν τα φυσιολογικά όρια της προσαρμογής; Και πώς μπορούμε, ως γονείς, να διακρίνουμε τη διαφορά ανάμεσα σε μια συνηθισμένη ανησυχία και σε μια πραγματική ανάγκη για στήριξη;
Τα πρώτα καμπανάκια που συχνά αγνοούνται
Τα παιδιά έχουν μοναδικό τρόπο να “μιλάνε” μέσα από τη συμπεριφορά τους. Αντί για λόγια, δείχνουν με το σώμα, τη διάθεση ή τη σιωπή τους ότι κάτι δεν πάει καλά. Παραδείγματα:
- Ένα παιδί που αποσύρεται ξαφνικά από φίλους ενώ πριν ήταν κοινωνικό.
- Συχνά παράπονα για πόνους στο στομάχι ή πονοκεφάλους χωρίς ιατρική εξήγηση.
- Υπερβολικά ξεσπάσματα θυμού ή κλάματος για φαινομενικά μικρά πράγματα.
- Επαναλαμβανόμενες αρνήσεις να πάει σχολείο ή υπερβολικό άγχος το πρωί.
Αυτές οι συμπεριφορές δεν είναι “καπρίτσια”· είναι μικρές κραυγές βοήθειας.
Όταν το σχολείο γίνεται πηγή άγχους
Το σχολικό περιβάλλον είναι για πολλά παιδιά πεδίο ανάπτυξης, αλλά και πίεσης. Μαθήματα, διαγωνίσματα, κοινωνικές σχέσεις, ακόμα και ο ρόλος του δασκάλου, μπορεί να γίνουν πηγές άγχους.
Συγκεκριμένα:
- Αν ένα παιδί φοβάται να μιλήσει μπροστά στην τάξη, μπορεί να κλείνεται στον εαυτό του και να “χάνει” συμμετοχές.
- Αν νιώθει ότι δεν έχει φίλους ή ότι οι συμμαθητές το απορρίπτουν, το άγχος γίνεται μοναξιά.
- Αν δεχτεί bullying, τα σημάδια μπορεί να είναι σιωπηλά: σκισμένα τετράδια, χαμένα πράγματα, ή απότομες αλλαγές στη διάθεση.
Ο ρόλος της οικογένειας στην παρατήρηση
Οι γονείς είναι οι πρώτοι που μπορούν να δουν την αλλαγή. Αρκεί να είναι πρόθυμοι να κοιτάξουν λίγο πιο προσεκτικά:
- Το παιδί που κάθεται στο τραπέζι του φαγητού αλλά δεν μιλάει.
- Εκείνο που αποφεύγει το διάβασμα γιατί νιώθει “ανίκανο”.
- Εκείνο που το πρωί σκαρφίζεται κάθε πιθανή δικαιολογία για να μείνει σπίτι.
Μερικές φορές η δυσκολία είναι αόρατη στους άλλους, αλλά οι γονείς μπορούν να τη νιώσουν αν μείνουν συνδεδεμένοι με το παιδί.
Όταν δεν φταίει μόνο το σχολείο
Σημαντικό να θυμόμαστε: οι δυσκολίες ενός παιδιού δεν πηγάζουν πάντα από το ίδιο το σχολείο. Μπορεί να σχετίζονται με οικογενειακές εντάσεις, απώλειες, αλλαγές (π.χ. μετακόμιση, διαζύγιο) ή ακόμα και με εσωτερικές ψυχολογικές ευαισθησίες, όπως άγχος ή μαθησιακές διαταραχές. Γι’ αυτό η προσέγγιση πρέπει να είναι ολιστική: να δούμε το παιδί σε όλο το πλαίσιο της ζωής του.
Τι μπορούμε να κάνουμε ως γονείς
Η πρώτη αντίδραση πολλών γονιών είναι να αγχωθούν ή να θυμώσουν. Το σημαντικό είναι να παραμείνουμε ήρεμοι και να στείλουμε το μήνυμα στο παιδί ότι δεν είναι μόνο του.
- Να ακούσουμε χωρίς να διακόψουμε ή να κρίνουμε.
- Να δείξουμε κατανόηση: «Καταλαβαίνω ότι αυτό που ζεις είναι δύσκολο».
- Να συνεργαστούμε με το σχολείο: δάσκαλοι και καθηγητές μπορούν να δώσουν πολύτιμες πληροφορίες για το πώς φαίνεται το παιδί μέσα στην τάξη.
- Να ζητήσουμε βοήθεια ειδικού, αν το άγχος ή οι δυσκολίες επιμένουν και επηρεάζουν την καθημερινότητα.
Μια ιστορία που ίσως μας θυμίσει κάτι
Ο Γιάννης, μαθητής Δ΄ Δημοτικού, ξαφνικά άρχισε να λέει κάθε πρωί ότι “πονάει η κοιλιά του”. Οι γονείς στην αρχή θεώρησαν ότι ήταν δικαιολογία.
Όταν όμως παρατήρησαν ότι έχανε το χαμόγελό του, αποφάσισαν να μιλήσουν μαζί του. Με υπομονή έμαθαν ότι ένας συμμαθητής τον κορόιδευε για την προφορά του.
Το πρόβλημα δεν λύθηκε σε μια μέρα, αλλά η υποστήριξη των γονιών και η συνεργασία με τον δάσκαλο έδωσαν στον Γιάννη ξανά τη δύναμη να πηγαίνει σχολείο χωρίς φόβο.
Εν κατακλείδι…
Το πιο πολύτιμο που μπορούμε να διδάξουμε στα παιδιά μας είναι ότι οι δυσκολίες δεν είναι ντροπή. Ότι μπορούν να ζητούν βοήθεια, ότι δεν είναι μόνα. Όταν ένα παιδί μάθει ότι οι γονείς του είναι “ασφαλές καταφύγιο”, τότε ακόμα και οι πιο σκληρές σχολικές μέρες γίνονται πιο υποφερτές.
Θέλεις να μοιραστείς τις σκέψεις σου μαζί μου?