Υπάρχουν γεύσεις που δεν είναι απλώς φαγητό. Είναι ανάμνηση. Είναι ένα κρυφό πέρασμα που μας πηγαίνει πίσω, σ’ εκείνο το παιδικό τραπέζι, εκείνο το απόγευμα στο σπίτι της γιαγιάς, σ’ εκείνη τη μυρωδιά που γέμιζε το σπίτι όταν γυρνούσαμε από το σχολείο.
Αν σου έλεγα να σκεφτείς ποιο φαγητό σε γυρίζει αμέσως πίσω στην παιδική σου ηλικία, τι θα απαντούσες;
Για κάποιους είναι η σούπα με αυγολέμονο. Για άλλους, το ρυζόγαλο με την κανέλα που η μαμά σερβίριζε χλιαρό. Ίσως τα γεμιστά, οι κεφτέδες, ή εκείνο το τοστ με βούτυρο και μερέντα.
Ό,τι κι αν είναι, δεν είναι απλώς γεύση. Είναι συναίσθημα. Είναι μνήμη. Και είναι ένας δυνατός ψυχικός σύνδεσμος με αυτό που ήμασταν κάποτε — ή που νιώθαμε ασφαλείς να είμαστε.
Γιατί οι γεύσεις μας συνδέουν τόσο έντονα με το παρελθόν;
Η μνήμη και η όσφρηση έχουν έναν βαθιά συναισθηματικό δεσμό. Ο εγκέφαλός μας αποθηκεύει μυρωδιές, γεύσεις και ήχους μαζί με το συναίσθημα που συνοδεύει κάθε εμπειρία. Αυτό σημαίνει ότι, όταν μυρίσουμε ή δοκιμάσουμε κάτι γνώριμο από τα παιδικά μας χρόνια, δεν ανασύρεται απλώς η πληροφορία, αλλά και το συναίσθημα.
Ξαφνικά, δεν είμαστε μόνο στο παρόν. Είμαστε και στο παρελθόν. Είμαστε ξανά πέντε, έξι, επτά χρονών. Ξανά στην κουζίνα με κάποιον που αγαπήσαμε βαθιά.
Οι επιστήμονες το ονομάζουν “Proustian memory”, από το διάσημο παράδειγμα του Μαρσέλ Προυστ που, μόλις βούτηξε μια madeleine στο τσάι του, πλημμύρισε από αναμνήσεις παιδικής ηλικίας. Το φαγητό δεν ήταν απλώς φαγητό. Ήταν μια πύλη.
Το φαγητό ως θεραπευτικό εργαλείο
Στην συμβουλευτική, η συζήτηση για φαγητά που μας γυρίζουν πίσω είναι συχνά πιο σημαντική απ’ όσο φαντάζεται κανείς. Γιατί αυτά τα φαγητά είναι φορείς μηνυμάτων. Μας δείχνουν τι σημαίνει για εμάς ασφάλεια, φροντίδα, αγάπη. Τι αναζητούσαμε, τι είχαμε, ή τι μας έλειψε. Και μέσω αυτής της σύνδεσης μπορούμε να έρθουμε πιο κοντά στον εσωτερικό μας κόσμο.
Ένα φαγητό που σε συγκινεί ίσως να σου δείχνει πότε ήταν η τελευταία φορά που ένιωσες ασφαλής. Ή ίσως να σε φέρνει κοντά σ’ έναν άνθρωπο που έχει φύγει, αλλά ζει μέσα σου κάθε φορά που φτιάχνεις τη συνταγή του.
Αυτό το ταξίδι μπορεί να είναι τρυφερό, αλλά και φορτισμένο. Και ακριβώς εκεί βρίσκεται η ψυχολογική του αξία.
Η δική μου απάντηση
Για μένα, η απάντηση έρχεται χωρίς δεύτερη σκέψη: λαχανοντολμάδες. Όχι οποιοιδήποτε όμως — εκείνοι που έφτιαχνε η γιαγιά μου η Δόμνα. Τους θυμάμαι να σιγοβράζουν στην κατσαρόλα, με το ζεστό αυγολέμονο να σκορπά μια μυρωδιά που σε τύλιγε σαν αγκαλιά. Ήταν φαγητό-τελετουργία. Τους έφτιαχνε, πάντα με υπομονή, και τους σέρβιρε με τη χαρακτηριστική της φράση: «Φάε παιδάκι μου».
Και ακόμη και τώρα, όταν μυρίζω λαχανοντολμάδες, νιώθω πως μπαίνω ξανά στην κουζίνα της. Εκεί που όλα ήταν απλά, ήρεμα, κι εγώ ήμουν απλώς εγώ. Ένα παιδί που ένιωθε πως κάποιος το σκέφτηκε, το φρόντισε και το αγάπησε βαθιά — ακόμη και μέσα από ένα πιάτο φαγητό.
Δεν είναι πάντα εύκολο να γυρίσουμε στο παρελθόν. Αλλά μέσα από τη γεύση, μπορούμε να το κάνουμε με τρόπο γλυκό, και ίσως να πάρουμε μαζί μας κάτι πολύτιμο.
Το φαγητό, και ειδικά οι παιδικές μας αναμνήσεις γύρω από αυτό, συνδέονται με τη λεγόμενη συναισθηματική ασφάλεια. Παιδιά που μεγάλωσαν με σταθερά οικογενειακά γεύματα συχνά ανακαλούν με έντονα θετικό συναίσθημα τις μυρωδιές και τις γεύσεις εκείνης της εποχής. Αυτό δεν σημαίνει πως όλοι είχαμε τέτοιες εμπειρίες — κι εδώ είναι που αρχίζει η θεραπευτική διαδικασία.
Μπορεί να υπάρξουν αναμνήσεις γεμάτες πόνο, απουσία ή ματαίωση. Η συνειδητοποίησή τους μέσα από τη μνήμη ενός φαγητού είναι πολύτιμη: γιατί μας δίνει την ευκαιρία να φροντίσουμε τον εαυτό μας όπως ίσως δεν φροντίστηκε τότε. Να ξαναφτιάξουμε την ιστορία μας.
Δοκίμασε το και εσύ
Αναλογίσου: ποιο είναι εκείνο το φαγητό που, όταν το μυρίζεις ή το τρως, νιώθεις πως ξαναγίνεσαι παιδί;
Αν έχεις χρόνο, μαγείρεψέ το. Ακόμα καλύτερα, γράψε την ιστορία του. Ποιος σου το έφτιαχνε; Σε ποια φάση της ζωής σου το θυμάσαι πιο έντονα; Πώς σε κάνει να νιώθεις σήμερα;
Αυτή η μικρή άσκηση αυτογνωσίας μπορεί να σε φέρει πιο κοντά σε εκείνο το εσωτερικό παιδί που υπάρχει ακόμα μέσα σου και περιμένει απλώς να το ακούσεις.
Αν θέλεις, μοιράσου μια φωτογραφία του στο Instagram και κάνε με tag @sonia_rompoti_msc με το hashtag #εσύεγώκαιμιαερώτηση
Θέλεις να μοιραστείς τις σκέψεις σου μαζί μου?