Θα σου πω κάτι που βλέπω κάθε χρόνο τέτοια εποχή στο γραφείο.
Μπαίνει ο Μάρτιος. Ο ήλιος κρατά λίγο παραπάνω. Οι γύρω μιλούν για «ανανέωση», «ξεκαθάρισμα», «νέα ξεκινήματα». Και απέναντί μου κάθεται κάποιος και λέει χαμηλόφωνα:
«Δεν ξέρω τι μου συμβαίνει… θα έπρεπε να νιώθω καλύτερα, αλλά νιώθω πιο μπερδεμένος.»
Και μετά έρχεται η ενοχή. Γιατί όταν ο κόσμος γύρω φωτίζει, η δυσφορία μοιάζει σχεδόν… αχαριστία.
Ας το ξεκαθαρίσουμε από την αρχή. Η άνοιξη δεν είναι μόνο λουλούδια. Είναι μετάβαση. Και κάθε μετάβαση είναι, για το νευρικό μας σύστημα, μικρό σοκ.
Το σώμα δεν αλλάζει εποχή με διακόπτη
Ο οργανισμός μας λειτουργεί με ρυθμούς. Φως και σκοτάδι, θερμοκρασία, καθημερινή ρουτίνα. Τον χειμώνα, το σώμα συχνά μπαίνει σε μια πιο εσωστρεφή λειτουργία. Περισσότερη ανάγκη για ύπνο, λιγότερη κοινωνικότητα, χαμηλότερη ενέργεια.
Όταν αυξάνεται το φως, επηρεάζεται η μελατονίνη, αλλάζει η παραγωγή κορτιζόλης, μετατοπίζεται ο κιρκάδιος ρυθμός. Μπορεί να μην το καταλαβαίνουμε συνειδητά, αλλά το σώμα προσπαθεί να επανασυγχρονιστεί.
Και αυτή η προσπάθεια συγχρονισμού δημιουργεί απορρύθμιση.
Σε ανθρώπους που ήδη έχουν άγχος, η αυξημένη ενεργοποίηση της άνοιξης μοιάζει με υπερένταση. Σε ανθρώπους με τάση για μελαγχολία, η κοινωνική πίεση «να είσαι καλά τώρα» ενισχύει την αίσθηση ανεπάρκειας.
Δεν είναι ότι κάτι πάει λάθος. Είναι ότι το σώμα προσαρμόζεται.
Η ψυχολογία της προσδοκίας
Υπάρχει και κάτι ακόμη, λιγότερο βιολογικό και περισσότερο ψυχολογικό.
Η άνοιξη είναι συμβολικά φορτισμένη. Συνδέεται με νέα αρχή, εξέλιξη, κίνηση. Όταν η δική μας εσωτερική κατάσταση δεν ταιριάζει με αυτό το αφήγημα, δημιουργείται εσωτερική σύγκρουση.
«Γιατί δεν έχω διάθεση;»
«Γιατί δεν θέλω να βγω;»
«Γιατί δεν ενθουσιάζομαι;»
Στη συμβουλευτική συχνά δουλεύουμε πάνω σε αυτό ακριβώς: στη σύγκρουση ανάμεσα στο “πώς νιώθω” και στο “πώς θα έπρεπε να νιώθω”.
Η δεύτερη φράση είναι σχεδόν πάντα πιο σκληρή από την πρώτη.
Όταν αφαιρέσουμε το «θα έπρεπε», μένει μόνο το συναίσθημα. Και το συναίσθημα, όσο άβολο κι αν είναι, είναι διαχειρίσιμο. Η αυτοκριτική όχι.
Η απορρύθμιση δεν είναι αδυναμία
Πολλοί άνθρωποι μπερδεύουν την απορρύθμιση με προσωπική αποτυχία. Σαν να σημαίνει ότι «δεν τα καταφέρνω καλά με τη ζωή».
Στην πραγματικότητα, η απορρύθμιση είναι ένδειξη ευαισθησίας. Το νευρικό σύστημα που αντιδρά στις αλλαγές είναι ζωντανό. Το θέμα δεν είναι να μην επηρεάζεται. Το θέμα είναι να μπορεί να επανέρχεται.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία της δουλειάς μας: στην ικανότητα ρύθμισης.
Όχι να εξαφανίσουμε το άγχος.
Όχι να πιέσουμε τη διάθεση να ανέβει.
Αλλά να βοηθήσουμε το σώμα να βρει ξανά σταθερό ρυθμό.
Πώς ρυθμίζεται το νευρικό σύστημα στην πράξη
Όταν δουλεύουμε πάνω σε εποχική απορρύθμιση, ξεκινάμε από τα βασικά. Και το λέω με πλήρη επίγνωση ότι ακούγεται απλό. Αλλά απλό δεν σημαίνει επιφανειακό.
Ο ύπνος γίνεται προτεραιότητα. Όχι ως πολυτέλεια, αλλά ως ρυθμιστής. Η σταθερή ώρα ύπνου και αφύπνισης, ακόμη και τα Σαββατοκύριακα, μειώνει σημαντικά τη βιολογική αστάθεια.
Το πρωινό φως, έστω και για λίγα λεπτά χωρίς οθόνη, δίνει σήμα στον εγκέφαλο ότι ο κύκλος επανεκκινεί.
Η μείωση καφεΐνης όταν υπάρχει ήδη υπερένταση κάνει διαφορά μεγαλύτερη από όσο πιστεύουμε.
Και κάτι πιο βαθύ: η επιβράδυνση.
Σε περιόδους μετάβασης δεν ξεκινάμε πέντε νέα πράγματα μαζί. Δεν φορτώνουμε τον εαυτό μας με σχέδια “αφού τώρα είναι άνοιξη”. Δίνουμε χρόνο.
Συχνά προτείνω στους ανθρώπους να αντιμετωπίζουν τον Μάρτιο σαν γέφυρα. Όχι σαν αφετηρία μαραθωνίου.
Όταν η άνοιξη φέρνει παλιά συναισθήματα
Υπάρχει και μια πιο εσωτερική διάσταση. Οι εποχές λειτουργούν ως συναισθηματικοί πυροδότες. Μια συγκεκριμένη μυρωδιά, ένα φως, μια ημερομηνία μπορεί να επαναφέρει μνήμες.
Έχω δει ανθρώπους να δυσκολεύονται την άνοιξη επειδή τους θυμίζει μια απώλεια, μια σχέση που τελείωσε, μια περίοδο ζωής που δεν έκλεισε όπως θα ήθελαν.
Το σώμα θυμάται.
Και εδώ η λύση δεν είναι να αγνοήσουμε τη μνήμη. Είναι να τη νοηματοδοτήσουμε. Να πούμε: «Ναι, αυτή η εποχή μου φέρνει αυτό. Και είναι λογικό.»
Η αναγνώριση μειώνει τη σύγχυση. Όταν ξέρουμε γιατί πονάμε, ο πόνος γίνεται πιο ανθρώπινος.
Μια πιο ήπια προσέγγιση στην “ανανέωση”
Δεν χρειάζεται κάθε άνοιξη να φέρνει δραματικές αλλαγές. Μερικές φορές η πιο θεραπευτική ανανέωση είναι εσωτερική.
Να αλλάξουμε τον τρόπο που μιλάμε στον εαυτό μας.
Να δώσουμε χώρο στην κούραση.
Να επιτρέψουμε την αργή μετάβαση.
Η ψυχική υγεία δεν είναι γραμμική. Δεν ανεβαίνει επειδή ανέβηκε η θερμοκρασία.
Και ίσως το πιο σημαντικό: δεν είστε οι μόνοι που νιώθετε έτσι.
Πότε χρειάζεται περισσότερη υποστήριξη
Αν η δυσφορία επιμένει, αν ο ύπνος διαταράσσεται σημαντικά, αν η διάθεση πέφτει έντονα ή εμφανίζονται σωματικά συμπτώματα άγχους που δεν υποχωρούν, τότε αξίζει να ζητηθεί επαγγελματική υποστήριξη.
Η εποχική απορρύθμιση είναι φυσιολογική. Η παρατεταμένη επιδείνωση όμως χρειάζεται φροντίδα.
Και η φροντίδα δεν είναι υπερβολή. Είναι πρόληψη.
Εν κατακλείδι…
Αν αυτές τις μέρες νιώθεις ότι “κάτι δεν κουμπώνει”, δεν σημαίνει ότι χαλάς την άνοιξη μέσα σου. Σημαίνει ότι το σώμα και η ψυχή σου προσαρμόζονται.
Δώσε τους χρόνο.
Η σταθερότητα δεν επιστρέφει με πίεση. Επιστρέφει με ρυθμό. Με μικρές, επαναλαμβανόμενες πράξεις φροντίδας.
Και αν χρειαστείς συνοδεία σε αυτή τη μετάβαση, είναι απολύτως θεμιτό να τη ζητήσεις. Η ψυχική υγεία δεν είναι υπόθεση εποχής. Είναι υπόθεση σχέσης — πρώτα με τον εαυτό μας.
Ο Μάρτιος δεν απαιτεί να ανθίσεις. Απαιτεί να ριζώσεις ξανά.
Θέλεις να μοιραστείς τις σκέψεις σου μαζί μου?