Κάποτε οι άνθρωποι έκλειναν την πόρτα για να μείνουν μόνοι. Τώρα, απλώς ανοίγουν μια οθόνη. Το scrolling έγινε το νέο νανούρισμα, τα μηνύματα αντικατέστησαν τις φωνές, και το “είμαι εδώ” λέγεται με μια ειδοποίηση. Ζούμε σε μια εποχή όπου η μοναξιά δεν έχει σιωπή… έχει Wi-Fi.
Ο χρόνος μπροστά στην οθόνη μάς υπόσχεται σύνδεση. Εικόνες, likes, βίντεο, μικρά αποσπάσματα ζωής άλλων ανθρώπων. Κι όμως, πολλές φορές, όταν κλείνει το κινητό, αυτό που μένει είναι μια λεπτή θλίψη: η αίσθηση ότι είμαστε παρόντες παντού, αλλά απώντες από τη δική μας ζωή.
Ο εγκέφαλος που διψά για επαφή
Από ψυχολογικής πλευράς, ο εγκέφαλος αντιδρά στις ειδοποιήσεις όπως σε μια μικρή δόση επιβεβαίωσης. Κάθε “like”, κάθε μήνυμα, κάθε νέα ειδοποίηση προκαλεί μια στιγμιαία απελευθέρωση ντοπαμίνης, της ίδιας χημικής ουσίας που σχετίζεται με την ευχαρίστηση.
Γι’ αυτό είναι τόσο δύσκολο να αφήσουμε το κινητό από τα χέρια μας: γιατί η οθόνη δεν είναι απλώς εργαλείο· είναι μηχανισμός παρηγοριάς.
Όταν νιώθουμε μόνοι, στρεφόμαστε στο ψηφιακό περιβάλλον γιατί μας δίνει μια ψευδαίσθηση συνοχής. Νιώθουμε ότι “ανήκουμε” σε ένα group, σε μια κοινότητα, σε ένα timeline. Ο εγκέφαλος, όμως, δεν ξεχωρίζει εύκολα την εικονική παρουσία από τη σωματική. Έτσι, το μυαλό χαλαρώνει, αλλά η ψυχή παραμένει πεινασμένη.
Η μοναξιά που φοράει φίλτρο
Η υπερβολική χρήση οθόνης, ειδικά όταν γίνεται από ανάγκη για συντροφικότητα, συχνά μας απομακρύνει από τη φυσική επαφή. Οι διαδικτυακές σχέσεις μπορεί να μας κρατούν “ζεστούς”, αλλά συχνά δεν φτάνουν να μας “θερμάνουν”.
Μαθαίνουμε να γεμίζουμε τα κενά με pixels και όχι με ανθρώπους.
Στην κλινική πράξη, πολλοί άνθρωποι περιγράφουν αυτό το φαινόμενο ως “παρόντες αλλά κενοί”. Συμμετέχουν σε διαδικτυακές ομάδες, συνομιλούν σε chat, βλέπουν βίντεο με ανθρώπους που τους μοιάζουν, και όμως, η αίσθηση της απομόνωσης παραμένει.
Γιατί;
Γιατί η ανθρώπινη σύνδεση απαιτεί κάτι που καμία οθόνη δεν προσφέρει: τη συνεύρεση στο ίδιο εδώ και τώρα.
Όταν ο χρόνος οθόνης γίνεται θεραπευτικός
Δεν είναι όλα μαύρα. Ο χρόνος οθόνης μπορεί να γίνει θεραπευτικός, αν μάθουμε να τον χρησιμοποιούμε συνειδητά.
- Οι εφαρμογές mindfulness μπορούν να βοηθήσουν στη ρύθμιση του άγχους.
- Οι διαδικτυακές κοινότητες στήριξης προσφέρουν ουσιαστική βοήθεια σε ανθρώπους που νιώθουν απομονωμένοι.
- Η ψυχοθεραπεία μέσω βιντεοκλήσης μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο μέσο για όσους δυσκολεύονται να βγουν από το σπίτι ή ζουν μακριά.
Η διαφορά δεν βρίσκεται στο “αν” χρησιμοποιούμε οθόνη, αλλά στο “πώς” και “γιατί”. Αν η οθόνη είναι μέσο για να πλησιάσουμε ανθρώπους, αξίζει. Αν είναι μέσο για να ξεχάσουμε πως νιώθουμε μόνοι, τότε μας απομακρύνει περισσότερο.
Επαναπροσδιορίζοντας τη σιωπή
Η αληθινή αποσύνδεση δεν είναι τιμωρία. Είναι επανεκκίνηση. Κάθε φορά που αφήνουμε το κινητό στην άκρη, δίνουμε στον εαυτό μας χώρο να νιώσει, να σκεφτεί, να θυμηθεί.
Δοκίμασε:
- Να περάσεις ένα απόγευμα χωρίς μουσική, χωρίς scroll, χωρίς βίντεο.
- Να παρατηρήσεις πότε πιάνεις το κινητό από συνήθεια και πότε από ανάγκη.
- Να επικοινωνήσεις με έναν άνθρωπο με φωνή, όχι με emoji.
Στην αρχή θα φαίνεται άβολο — γιατί η σιωπή έχει ήχο. Μετά, όμως, θα αρχίσει να ηχεί σαν ανακούφιση.
Εν κατακλείδι…
Ο στόχος δεν είναι να πετάξεις τις οθόνες, αλλά να τις κάνεις συμμάχους σου.
Να τις χρησιμοποιείς για να πλησιάζεις, όχι για να ξεχνάς.
Να στέλνεις μηνύματα που αξίζουν απάντηση και να δίνεις χρόνο στις σιωπές που χρειάζονται φροντίδα.
Η μοναξιά δεν θεραπεύεται με pixels, αλλά μπορεί να ανακουφιστεί με ειλικρίνεια — ακόμα κι αν ξεκινά μέσα από μια οθόνη.
Η επόμενη φορά που θα θελήσεις να “χαθείς” στο διαδίκτυο, ίσως είναι η στιγμή να βρεις τον εαυτό σου ξανά.
Θέλεις να μοιραστείς τις σκέψεις σου μαζί μου?