Sonia Rompoti, MSc, BSc

Τι μας συμβαίνει όταν νιώθουμε «αόρατοι» – και πώς η ανωνυμία αλλάζει τις συμπεριφορές μας online

Στην καθημερινή μας ζωή, υπάρχουν φρένα. Δεν μιλάμε σε κάποιον όπως να ’ναι, δεν φωνάζουμε ό,τι μας έρθει, δεν προσβάλλουμε κάποιον που έχουμε απέναντί μας – γιατί βλέπουμε το πρόσωπό του. Βλέπουμε την έκφραση, νιώθουμε την αμηχανία, την απογοήτευση ή τον θυμό του.

Στο διαδίκτυο, όμως, αυτή η άμεση αλληλεπίδραση απουσιάζει. Η απουσία βλέμματος, η έλλειψη προσωπικής συνέπειας και η αίσθηση ότι “κανείς δεν με ξέρει” κάνουν ακόμα και τους πιο ήπιους ανθρώπους να ξεφεύγουν. Δεν είναι σπάνιο να δούμε κάποιον που στην πραγματική ζωή είναι διακριτικός και φιλικός, να γίνεται ειρωνικός, σαρκαστικός ή επιθετικός πίσω από μια οθόνη.

Αυτό συμβαίνει γιατί η ανωνυμία απελευθερώνει συμπεριφορές που στο φυσικό περιβάλλον θα ήταν κοινωνικά απορριπτέες. Δε νιώθεις τις συνέπειες – και συνεπώς, νιώθεις πως έχεις δύναμη χωρίς ρίσκο.

Η ψυχολογική δυναμική της ανωνυμίας

Από αποσύνδεση… σε απανθρωποποίηση

Όταν κάποιος γράφει ένα προσβλητικό σχόλιο, σπάνια σκέφτεται ότι το διαβάζει ένα αληθινό άτομο, με συναισθήματα, ιστορία, δυσκολίες. Δεν σκέφτεται ότι ίσως αυτό το σχόλιο είναι το τελευταίο που διαβάζει ένα παιδί πριν ξεσπάσει σε κλάματα – ή χειρότερα. Γιατί απλώς δεν βλέπει το άλλο άτομο.

Η απουσία σωματικής παρουσίας δημιουργεί μια κατάσταση αποπροσωποποίησης: δεν αντιλαμβάνομαι τον άλλο ως “άνθρωπο”, αλλά ως ιδέα. Και αυτό μου επιτρέπει να εκφράζω πλευρές του εαυτού μου που δεν θα τολμούσα στην offline ζωή.

Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι όλοι οι επιθετικοί χρήστες είναι “κακοί”. Πολλοί από αυτούς κουβαλούν εσωτερικό θυμό, απωθημένα, τραύματα. Το διαδίκτυο τους επιτρέπει να εκφράσουν αυτό το φορτίο χωρίς συνέπειες – αλλά αυτό δεν κάνει τη συμπεριφορά τους λιγότερο βλαβερή.

Και οι θύτες και τα θύματα πληγώνονται

Το τίμημα για το θύμα

Το άτομο που δέχεται επιθέσεις – είτε πρόκειται για έφηβο είτε για ενήλικα – βιώνει έκθεση, φόβο και ντροπή. Συχνά, αμφισβητεί τον εαυτό του, χάνει την εμπιστοσύνη του στους άλλους και μπορεί να απομονωθεί. Η έλλειψη «τέλους» στην επίθεση (καθώς τα σχόλια ή τα memes μπορεί να μένουν για πάντα online) εντείνει την αίσθηση ματαίωσης.

Πολλά θύματα cyberbullying δεν μιλούν, γιατί πιστεύουν ότι δεν θα τα πάρει κανείς στα σοβαρά. Άλλοι φοβούνται ότι θα τους κατηγορήσουν – «μην το διαβάζεις», «μην το παίρνεις κατάκαρδα». Κι όμως, οι ψυχικές επιπτώσεις είναι υπαρκτές και βαθιές.

Και ο θύτης δεν μένει ανεπηρέαστος

Η επιθετικότητα που διοχετεύεται ψηφιακά μπορεί να γίνεται φαινομενικά χωρίς συνέπειες, όμως αφήνει αποτύπωμα και στον ίδιο τον θύτη. Δημιουργεί ένα προφίλ συμπεριφοράς που γίνεται συνήθεια. Η αποστασιοποίηση από την ενσυναίσθηση οδηγεί σε μια γενικότερη ψυχική “πάχυνση”, μια απώλεια επαφής με το συναίσθημα – και αυτό μπορεί να επηρεάσει βαθιά τις διαπροσωπικές σχέσεις και την εσωτερική ισορροπία.

Πίσω από κάθε username, ένας άνθρωπος

Όλοι μας έχουμε πει ή γράψει κάτι που μετά μετανιώσαμε. Το σημαντικό είναι να θυμόμαστε ότι το διαδίκτυο δεν είναι απλώς μια πλατφόρμα. Είναι ένας καθρέφτης της κοινωνίας μας – και τελικά, του εαυτού μας.

Η θεραπεία που αξίζει να δοθεί εδώ δεν αφορά μόνο τα θύματα. Αφορά και τους θύτες. Την εκπαίδευση στην ενσυναίσθηση, στην κατανόηση, στο πώς διαχειριζόμαστε τα συναισθήματά μας χωρίς να τα ξεσπάμε στους άλλους.

Και σε έναν ψηφιακό κόσμο που μοιάζει πιο θορυβώδης από ποτέ, αυτό που χρειάζεται είναι περισσότεροι γονείς, δάσκαλοι και θεραπευτές που να μιλούν για το «πίσω από την οθόνη».

Μπορούμε να δουλέψουμε μαζί

Αν εσύ ή το παιδί σου έχετε βιώσει επιθετικότητα στο διαδίκτυο –είτε ως θύματα είτε ως παρατηρητές– μπορούμε να το επεξεργαστούμε σε ασφαλές πλαίσιο.

Προσφέρω online συνεδρίες με εφήβους και ενήλικες που θέλουν να κατανοήσουν και να θεραπεύσουν τις επιπτώσεις της ψηφιακής συμπεριφοράς. Στείλε μου μήνυμα στο SoniaMRompoti@gmail.com
#soniarompoti #ψηφιακήσυμπεριφορά #onlineεπιθετικότητα #cybertherapy