Όταν ο αλγόριθμος γνωρίζει το παιδί σας καλύτερα από εσάς – και τι σημαίνει αυτό για την ψυχική του υγεία
Η εικόνα είναι γνώριμη…
Το παιδί σου κάθεται με το tablet ή το κινητό στο χέρι, ακίνητο για ώρες. Το βλέμμα του δεν σηκώνεται ούτε όταν το φωνάζεις για φαγητό. Και όταν τελικά σου απαντήσει, θα το κάνει απότομα, νευρικά, σαν να το διέκοψες από κάτι… ιερό. Κάτι σημαντικό.
Και λογικά αναρωτιέσαι:
“Τι τόσο σημαντικό βλέπει πια; Γιατί κολλάει έτσι με το TikTok; Να το κόψω τελείως ή να το αφήσω;”
Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι από την αρχή:
Δεν είστε μόνοι σε αυτό. Και δεν φταίτε. Τα social media –και ειδικά το TikTok– δεν είναι απλώς διασκέδαση. Είναι σχεδιασμένα να είναι εθιστικά.
Πώς λειτουργεί ο αλγόριθμος του TikTok
Ο αλγόριθμος του TikTok είναι ένας από τους πιο εξελιγμένους στον κόσμο.
Μέσα σε λίγα λεπτά, «διαβάζει» τις αντιδράσεις του χρήστη:
- Τι είδε μέχρι τέλους
- Σε τι πάτησε like
- Τι τον έκανε να σχολιάσει
- Σε ποιο βίντεο ξαναγύρισε
Και του προσφέρει μια ροή που μοιάζει φτιαγμένη γι’ αυτόν.
Για έναν έφηβο –ή ακόμα και ένα παιδί 9-10 ετών– αυτό σημαίνει ότι το TikTok “ξέρει” πώς να κρατήσει την προσοχή του περισσότερο απ’ ό,τι μπορείς εσύ, το σχολείο, ή οι φίλοι του.
Τι βλέπει το παιδί μου πραγματικά όταν “χαζεύει”;
Πολλοί γονείς περιγράφουν την ίδια εικόνα: το παιδί τους με το κινητό στα χέρια, να μην σηκώνει τα μάτια από την οθόνη, να χάνεται μέσα σε ένα ατελείωτο scroll. Κι όμως, αυτό που εμείς βλέπουμε ως “χάζεμα”, για το παιδί μπορεί να είναι σύνδεση. Σύνδεση με τη γλώσσα της γενιάς του, με χιούμορ που το εκφράζει, με θέματα που δεν τολμά να φέρει στο τραπέζι του σπιτιού.
Το TikTok δεν είναι απλώς μια ακόμη εφαρμογή κοινωνικής δικτύωσης. Είναι μια μορφή αυτοπροσδιορισμού, μια καθημερινή ρουτίνα, ένας τρόπος να ανήκεις. Πίσω από τα αστεία, τις τάσεις και τα challenges, κρύβονται μηνύματα για το σώμα, τη σεξουαλικότητα, τη φιλία, την αξία μας ως άνθρωποι. Πολλά από αυτά περνάνε κάτω από το ραντάρ ενός ενήλικα, αλλά είναι φορτισμένα για ένα παιδί που ακόμη διαμορφώνει την ταυτότητά του.
Η ψευδαίσθηση της επαφής και η πραγματικότητα της απομόνωσης
Το TikTok έχει κάτι μαγικό για τον εγκέφαλο ενός παιδιού ή εφήβου. Δε χρειάζεται να περιμένεις. Δεν χρειάζεται να διαβάσεις. Δεν χρειάζεται να σκεφτείς. Σου πετάει μπροστά σου ένα βίντεο λίγων δευτερολέπτων, με ήχο, ρυθμό, χιούμορ ή ένταση — και αν δεν σου αρέσει, ένα μικρό κούνημα του δαχτύλου σε πάει στο επόμενο. Και μετά στο επόμενο. Και στο επόμενο.
Αυτό που συχνά μας διαφεύγει είναι ότι κάθε βίντεο δεν εμφανίζεται τυχαία. Είναι προϊόν ενός εξαιρετικά εξελιγμένου αλγορίθμου, ο οποίος “μαθαίνει” τι κρατάει την προσοχή του παιδιού σου. Σε ελάχιστα λεπτά, η εφαρμογή ξέρει περισσότερα για τη συναισθηματική του κατάσταση από εσένα.
Το παιδί δεν έχει επίγνωση αυτής της διαδικασίας. Απλώς νιώθει… ότι δεν μπορεί να σταματήσει. Και όσο πιο πολύ καταναλώνει, τόσο πιο δύσκολο είναι να συνδεθεί με τον εαυτό του, να νιώσει πλήξη ή να δημιουργήσει αυθόρμητα. Αντικαθιστά τις φυσικές του παύσεις με συνεχή ερεθίσματα.
Η σιωπηλή επίδραση στη συναισθηματική ωριμότητα
Ένα παιδί που εκτίθεται διαρκώς σε υπερερεθιστικά ερεθίσματα –όπως το TikTok– έχει λιγότερες ευκαιρίες να επεξεργαστεί συναισθήματα, να τα κατονομάσει και να τα εκφράσει. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε συναισθηματική αποσύνδεση ή σε απότομες εναλλαγές διάθεσης. Δεν είναι σπάνιο, άλλωστε, να ακούμε γονείς να λένε: “Πριν το TikTok ήταν πιο ήρεμος. Τώρα φωνάζει, κλείνεται, είναι πιο νευρικός.”
Και σε αυτό το σημείο, δεν φταίει το ίδιο το παιδί. Είναι η έλλειψη καθοδήγησης, τα αόρατα όρια και η έλλειψη εναλλακτικών μορφών αποφόρτισης που οδηγούν σε αυτά τα αποτελέσματα.
Όταν η ντοπαμίνη γίνεται ρυθμιστής συμπεριφοράς
Πίσω από την οθόνη, ο εγκέφαλος του παιδιού ενεργοποιεί συνεχώς το σύστημα ανταμοιβής. Η ντοπαμίνη, η χημική ουσία που σχετίζεται με την ευχαρίστηση, εκκρίνεται ξανά και ξανά. Όμως αυτή η “ευχαρίστηση” δεν είναι το ίδιο με χαρά. Δεν είναι το ίδιο με πληρότητα. Είναι μια στιγμιαία αποφόρτιση, που ζητάει ολοένα και περισσότερο.
Το παιδί εκπαιδεύεται να αναζητά αυτή τη ντοπαμινική έκρηξη, αντί να μαθαίνει να διαχειρίζεται τη βαρεμάρα, την αναμονή, ή τη ματαίωση. Όταν λοιπόν του ζητάς να σταματήσει το TikTok για να διαβάσει ή να φάτε παρέα, αυτό που βιώνει μέσα του δεν είναι «καπρίτσιο» — είναι έντονη εσωτερική πίεση.
Και τι σημαίνει αυτό για τη σχέση σας;
Η αλήθεια είναι πως σε πολλές περιπτώσεις, η σχέση παιδιού–γονιού αρχίζει να φθείρεται εξαιτίας της οθόνης. Εσύ προσπαθείς να προσεγγίσεις. Να καταλάβεις. Να προστατεύσεις. Και το παιδί αντιδρά, απομακρύνεται, κλείνεται. Η επικοινωνία σπάει και ο θυμός παίρνει τη θέση του διαλόγου.
Και τότε, ο γονιός νιώθει απογοήτευση. Νιώθει ότι χάνει το παιδί του. Κι όμως, αυτό που χρειάζεται δεν είναι έλεγχος. Είναι σύνδεση. Όχι τελειότητα. Όχι “προγραμματισμός”. Μια ειλικρινής, σταθερή, συναισθηματική παρουσία. Ακόμα κι αν κρατήσει πέντε λεπτά την ημέρα.
Τελικά, να το κόψω τελείως;
Αν αναρωτιέσαι αν πρέπει να το απαγορεύσεις, να ξέρεις ότι η ολική απαγόρευση δεν λειτουργεί τις περισσότερες φορές. Το παιδί θα βρει άλλους τρόπους να το χρησιμοποιήσει. Ή θα το νιώσει σαν τιμωρία. Αντί γι’ αυτό, είναι πιο βοηθητικό να χτίσετε μαζί ένα πλαίσιο. Ένα σύστημα μέσα στο οποίο το TikTok υπάρχει — αλλά δεν κυριαρχεί.
Τι μπορώ να κάνω χωρίς να συγκρουστώ μαζί του;
Όπως και σε κάθε άλλη πρόκληση στην παιδική και εφηβική ηλικία, δεν ξεκινάμε από το «όχι». Ξεκινάμε από τη σχέση. Αν το παιδί νιώθει ότι ο γονιός του ενδιαφέρεται να καταλάβει –όχι να ελέγξει ή να κρίνει– θα είναι πιο ανοιχτό και πιο δεκτικό. Μια φράση όπως “Θα ήθελα να μου δείξεις ένα βίντεο που σου άρεσε σήμερα” μπορεί να ανοίξει πόρτες που ήταν κλειστές για καιρό.
Από εκεί και πέρα, χρειάζεται να συνεννοηθούμε για όρια που δεν είναι αυθαίρετα αλλά έχουν λογική: όχι TikTok κατά το διάβασμα, όχι στο φαγητό, όχι πριν τον ύπνο. Αλλά ναι, σε συγκεκριμένες ώρες όπου το παιδί χαλαρώνει και ξέρει ότι αυτός ο χρόνος είναι αποδεκτός.
Το παράδειγμα που βλέπει
Δεν μπορούμε να περιμένουμε από το παιδί να διαχειρίζεται υγιώς την τεχνολογία, όταν εμείς οι ίδιοι είμαστε συνεχώς με ένα κινητό στο χέρι. Αντί για μαθήματα και διαλέξεις, ας προσπαθήσουμε να δημιουργήσουμε μικρούς καθημερινούς συμβολισμούς: απογευματινές ώρες χωρίς οθόνες, επιτραπέζια παιχνίδια, κουβέντες στο τραπέζι, κοινά reels που βλέπουμε και συζητάμε μαζί. Η αλλαγή δεν έρχεται μέσα από τον έλεγχο, αλλά μέσα από την επανασύνδεση.
Είμαστε όλοι σε αυτό μαζί
Η ενασχόληση με το TikTok δεν είναι «κακή». Η υπερβολή είναι το πρόβλημα. Η έλλειψη καθοδήγησης, οι χαλαρές άκρες στο πρόγραμμα, η απομόνωση, είναι αυτά που χτίζουν τη δυσκολία.
Και δεν είναι αργά. Ακόμα κι αν νιώθετε πως «το χάσατε», μπορείτε να επανέλθετε. Δεν υπάρχει τέλειος γονιός – υπάρχει παρών γονιός. Αυτός που θα κάνει το βήμα να ακούσει, να συνδεθεί και να ζητήσει στήριξη όταν χρειάζεται.
Θέλεις να το δουλέψουμε μαζί;
Αν νιώθεις ότι το TikTok έχει αρχίσει να επηρεάζει τη δυναμική στο σπίτι σου, ή αν βλέπεις αλλαγές στο παιδί σου που σε προβληματίζουν, είμαι εδώ για να βοηθήσω. Προσφέρω online συνεδρίες για εφήβους, γονείς και οικογένειες που θέλουν να αντιμετωπίσουν την ψηφιακή καθημερινότητα με περισσότερη ψυχραιμία, σύνδεση και φροντίδα.
Επικοινώνησε μαζί μου στο 6970053212 ή ακολούθησέ με για περισσότερα: #soniarompoti
Θέλεις να μοιραστείς τις σκέψεις σου μαζί μου?