Sonia Rompoti, MSc, BSc

Το παιδί σου ουρλιάζει στο σούπερ μάρκετ επειδή δεν του πήρες αυτό που ήθελε. Πέφτει στο πάτωμα, κλαίει, χτυπά τα πόδια του. Εσύ νιώθεις αμήχανα βλέποντας γύρω σου βλέμματα γεμάτα κρίση. Και αναρωτιέσαι: Είναι φυσιολογικό αυτό; Μήπως κάτι δεν πάει καλά;

Τα ξεσπάσματα θυμού – ή όπως τα αποκαλούμε συχνά, τα “tantrums” – είναι μια από τις πιο κοινές αλλά και πιο παρεξηγημένες συμπεριφορές της παιδικής ηλικίας. Δεν είναι πάντα σημάδι προβλήματος. Είναι, τις περισσότερες φορές, τρόπος επικοινωνίας.

Τι είναι τα ξεσπάσματα θυμού;

Τα ξεσπάσματα είναι έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις που εκδηλώνονται με φωνές, κλάματα, επιθετικότητα ή απόσυρση. Συνήθως εμφανίζονται στην προσχολική ηλικία, όταν τα παιδιά:

• Δεν μπορούν ακόμη να εκφράσουν με λόγια αυτό που νιώθουν
• Δεν έχουν μάθει να διαχειρίζονται την απογοήτευση
• Διεκδικούν τον έλεγχο σε έναν κόσμο που τους φαίνεται χαοτικός

Σε αυτές τις ηλικίες, το παιδί δεν είναι “ανυπάκουο” – είναι απλώς ανώριμο συναισθηματικά και δοκιμάζει τα όρια του κόσμου γύρω του.

Πότε είναι φυσιολογικό και πότε ανησυχητικό;

Τα περισσότερα παιδιά εμφανίζουν ξεσπάσματα μεταξύ 1,5 και 4 ετών. Αυτή η περίοδος είναι κρίσιμη για την ανάπτυξη του αυτοελέγχου και της συναισθηματικής ρύθμισης.

Φυσιολογικά είναι τα ξεσπάσματα που:

• Διαρκούν λίγα λεπτά
• Συμβαίνουν σε περιβάλλοντα με ερεθίσματα (π.χ. εξόδους, αλλαγές)
• Εξαρτώνται από την πείνα, την κόπωση ή την απογοήτευση
• Υποχωρούν με την παρουσία ενός ήρεμου ενήλικα

Χρειάζεται παρατήρηση όταν:

• Το παιδί πληγώνει τον εαυτό του ή τους άλλους συστηματικά
• Τα ξεσπάσματα συμβαίνουν πολύ συχνά (π.χ. καθημερινά, με μεγάλη ένταση)
• Δεν υπάρχει φάση ηρεμίας ή μεταμέλειας μετά
• Συνεχίζονται έντονα μετά την ηλικία των 5 ετών

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο του παιδιού;

Ο παιδικός εγκέφαλος, ειδικά στην προσχολική ηλικία, δεν έχει ακόμα αναπτυχθεί πλήρως στις περιοχές που ρυθμίζουν τον αυτοέλεγχο και τη λογική σκέψη (προμετωπιαίος φλοιός). Αντίθετα, η περιοχή των συναισθημάτων (αμυγδαλή) είναι εξαιρετικά δραστήρια.

Αυτό σημαίνει ότι ένα παιδί νιώθει πρώτα και έντονα, χωρίς να μπορεί να “σβήσει” το συναίσθημα με λογική, όπως κάνει ένας ενήλικας. Δεν μπορεί να πει: «Είναι απλώς ένα μπισκότο, δεν πειράζει» – γιατί το μπισκότο είναι ο κόσμος του όλος εκείνη τη στιγμή.

Ο ρόλος του γονέα: ήρεμη παρουσία ή τιμωρία;

Η πιο συχνή ερώτηση: Τι να κάνω όταν το παιδί κάνει ξέσπασμα;
Η απάντηση δεν είναι ούτε “άφησέ το να κλαίει” ούτε “δώστου ό,τι ζητάει”. Είναι να παραμείνεις παρών με ηρεμία.

Κατά τη διάρκεια του ξεσπάσματος:

• Μείνε κοντά, αλλά μην επιχειρήσεις εκτενή συζήτηση
• Χαμήλωσε τον τόνο της φωνής σου, ακόμη κι αν εσύ έχεις ταραχτεί
• Προσπάθησε να δώσεις λέξεις στο συναίσθημα: “Βλέπω ότι είσαι θυμωμένος. Είναι δύσκολο όταν δεν παίρνεις αυτό που θέλεις.”
• Αν το παιδί επιτεθεί, συγκράτησέ το με ασφάλεια χωρίς θυμό

Αφού περάσει η κρίση:

• Μίλησε μαζί του με απλά λόγια για ό,τι συνέβη
• Ενίσχυσε τη σύνδεση: αγκαλιά, παιχνίδι, παραμύθι
• Δίδαξέ του εναλλακτικούς τρόπους έκφρασης: λέξεις, ζωγραφική, αναπνοή

Μπορούμε να τα προλάβουμε;

Φυσικά. Η πρόληψη είναι πάντα καλύτερη από τη διαχείριση. Μερικές στρατηγικές:

• Πρόβλεψη και ρουτίνα: Πες στο παιδί τι θα συμβεί πριν συμβεί
• Επιλογές μέσα στα όρια: “Θες να βάλεις το κόκκινο ή το μπλε μπλουζάκι;”
• Διαχείριση πείνας/κούρασης: Ένα παιδί με άδειο στομάχι ή κουρασμένο είναι πιο ευάλωτο
• Ενίσχυση θετικών συμπεριφορών: Μην ασχολείσαι μόνο όταν φωνάζει – δώσε προσοχή και όταν συνεργάζεται

Μήπως φταίω εγώ;

Αυτή είναι μια από τις πιο επώδυνες σκέψεις για κάθε γονέα. Η απάντηση όμως είναι ξεκάθαρη: Όχι, δεν φταις. Δεν φταις επειδή το παιδί σου έχει συναισθήματα. Το ζητούμενο δεν είναι να έχεις ένα “ήσυχο” παιδί, αλλά ένα παιδί που μαθαίνει να διαχειρίζεται ό,τι αισθάνεται, με τη δική σου βοήθεια.

Αν νιώθεις ότι τα ξεσπάσματα έχουν αρχίσει να σε εξαντλούν, ότι δεν ξέρεις πώς να τα αντιμετωπίσεις χωρίς φωνές ή ενοχές, είμαι εδώ να σε στηρίξω.
Μαζί μπορούμε να βρούμε εργαλεία που ταιριάζουν στο δικό σας σπίτι και παιδί – χωρίς μαγικές λύσεις, αλλά με γνώση και κατανόηση.

📧 Στείλε μου μήνυμα για να κλείσεις ένα συμβουλευτικό ραντεβού ή να μιλήσουμε χωρίς πίεση, άνθρωπος με άνθρωπο.