Το Πάσχα έχει κάτι το μαγικό. Είναι η εποχή που τα παιδιά περιμένουν τη λαμπάδα τους, την έκπληξη, ένα χαμόγελο από τον νονό ή τη νονά. Κι όμως, υπάρχουν οικογένειες –όλο και περισσότερες τα τελευταία χρόνια– που ζουν ένα εντελώς διαφορετικό σενάριο: το παιδί περιμένει με ανυπομονησία, ρωτάει καθημερινά πότε θα έρθει ο νονός, κι εσείς… δεν ξέρετε τι να απαντήσετε.
Αυτός ο μικρός κόμπος στο στομάχι ξεκινάει να χτίζεται εβδομάδες πριν. Είτε υπήρξε ρήξη, είτε απλώς απομάκρυνση με τον νονό ή τη νονά, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: ένα παιδί που νιώθει ότι του λείπει κάποιος που “υποσχέθηκε” να είναι εκεί. Και ένας γονιός που καλείται να προστατέψει την αθωότητα του παιδιού του, αλλά και να διαχειριστεί τη δική του πίκρα.
Η αλήθεια είναι ότι πολλοί γονείς βρίσκονται σε αυτό το δίλημμα χωρίς να ξέρουν πώς να αντιδράσουν. Δεν είναι εύκολο να απαντήσεις στην ερώτηση “Γιατί η νονά μου δεν με πήρε φέτος;” χωρίς να νιώσεις θυμό, λύπη ή ενοχή. Μερικές φορές, οι γονείς προσπαθούν να ωραιοποιήσουν την κατάσταση, λέγοντας ότι “κάτι θα έτυχε” ή “θα έρθει του χρόνου”. Άλλες φορές, ξεσπούν αυθόρμητα, εκφράζοντας τη δική τους απογοήτευση: “Δεν είναι σοβαρή, πάντα ξεχνάει!”. Και κάπου εκεί, το παιδί μένει με μια μπερδεμένη καρδιά.
Η αποξένωση από τον νονό δεν έρχεται πάντα από θυμό ή απόρριψη. Μπορεί να προκύψει από απόσταση, παρεξηγήσεις, προσωπικές δυσκολίες, ή απλώς από την αδυναμία να συντηρηθεί μια σχέση που ξεκίνησε με τις καλύτερες προθέσεις. Το αποτέλεσμα όμως για το παιδί είναι το ίδιο: ένα πρόσωπο που κάποτε είχε ξεχωριστή θέση στη ζωή του, τώρα απουσιάζει χωρίς εξήγηση.
Αν ανήκετε στους γονείς που βλέπουν το παιδί τους να αναρωτιέται “Γιατί ο νονός μου δε με πήρε φέτος τηλέφωνο;”, ή “Η νονά μου δε μου πήρε λαμπάδα;”, τότε αυτό το άρθρο είναι για εσάς.
Πώς το παιδί βιώνει την απουσία
Για ένα παιδί, οι σχέσεις είναι βιωματικές, όχι λογικές. Δεν θα σκεφτεί “ο νονός δουλεύει πολύ” ή “έχουν απομακρυνθεί με τους γονείς μου”. Θα σκεφτεί “δεν με αγαπάει πια” ή “κάτι έκανα λάθος”. Η απουσία μεταφράζεται ως απόρριψη, και αυτό μπορεί να αφήσει μικρές αλλά βαθιές ρωγμές στην αυτοεκτίμησή του. Ειδικά σε ηλικίες όπου οι συμβολικές φιγούρες, όπως ο νονός, εκπροσωπούν σταθερότητα και φροντίδα.
Μπορεί να μην το εκφράσει άμεσα, αλλά θα φανεί στις ερωτήσεις του, στις σιωπές του ή στη στάση του προς άλλες σχέσεις. Είναι σημαντικό να είμαστε παρόντες εκεί, όχι μόνο πρακτικά αλλά και συναισθηματικά, να του δώσουμε χώρο να νιώσει ό,τι νιώθει και να του δείξουμε πως δεν φταίει.
Τι λέμε όταν δεν έχουμε απαντήσεις
Πολλοί γονείς δυσκολεύονται να μιλήσουν για τον αποξενωμένο νονό χωρίς να πέσουν στην παγίδα της υπεράσπισης ή του θυμού. Όμως η αλήθεια, όταν λέγεται με αγάπη και ενσυναίσθηση, είναι πάντα η καλύτερη επιλογή. Μπορείτε να πείτε στο παιδί σας κάτι όπως: “Ξέρω πως σου λείπει ο νονός και αναρωτιέσαι γιατί δεν εμφανίστηκε φέτος. Δεν είναι δικό σου λάθος, ούτε έχει να κάνει με εσένα. Μερικές φορές, οι μεγάλοι απομακρύνονται, ακόμη κι αν αγαπούν.”
Σε αυτό το σημείο, δεν έχει τόση σημασία η δικαιολογία όσο η συναισθηματική υποστήριξη. Το παιδί χρειάζεται να ακούσει πως ό,τι και να γίνει με τους άλλους, η δική σας σχέση είναι σταθερή. Πως η αγάπη του δεν εξαρτάται από τη συμπεριφορά κάποιου άλλου.
Πώς να γεφυρώσετε την απουσία με πράξη
Μπορείτε να δημιουργήσετε μαζί με το παιδί μια νέα πασχαλινή συνήθεια που να απαλύνει το κενό. Ένα απόγευμα όπου φτιάχνετε λαμπάδες μαζί, ή επιλέγετε ένα μικρό δώρο που “θα σου έκανε η νονά αν ήταν εδώ”. Δεν είναι προσποίηση, είναι συμβολική πράξη θεραπείας. Του δείχνετε ότι, ακόμα κι όταν κάποιος λείπει, εσείς μπορείτε να δημιουργήσετε νόημα μέσα από την απουσία.
Ορισμένοι γονείς γράφουν με τα παιδιά τους ένα γράμμα στον νονό – χωρίς απαραίτητα να το στείλουν. Άλλοι κρατούν ένα κουτάκι “νονού”, όπου φυλάνε παλιές κάρτες ή φωτογραφίες, σαν ένας τρόπος να αναγνωρίσουν το παρελθόν χωρίς να το διαγράψουν. Η αναγνώριση του συναισθήματος είναι πάντα πιο θεραπευτική από την αποσιώπηση.
Κι αν ο νονός επιστρέψει;
Η ζωή είναι γεμάτη εκπλήξεις – και κάποιες φορές, ένας αποξενωμένος νονός ξαναχτυπά την πόρτα. Αν αυτό συμβεί, είναι σημαντικό να μην λειτουργήσουμε ως φίλτρο ή δικαστής. Αν το παιδί έχει ακόμα ανοιχτό το κανάλι της επιθυμίας, μπορούμε να το συνοδεύσουμε σ’ αυτή τη νέα αρχή με προσοχή και όρια. Πριν προχωρήσετε σε μια επανασύνδεση, αξίζει να έχετε μια ειλικρινή συζήτηση με τον νονό για τις προσδοκίες και τη δέσμευση.
Σε κάποιες περιπτώσεις, η επιστροφή είναι θετική και θεραπευτική. Σε άλλες, επιφανειακή ή προσωρινή. Το παιδί θα χρειαστεί την καθοδήγησή σας για να επεξεργαστεί ό,τι προκύψει. Η σχέση του με τον νονό δεν είναι ανεξάρτητη από τη δική σας φροντίδα.
Μπορεί να υπάρξει “νέος” νονός;
Θεσμικά, ο νονός δεν αλλάζει. Συναισθηματικά όμως, ένα παιδί μπορεί να αναπτύξει έναν νέο δεσμό που να του προσφέρει αυτό που του λείπει. Δεν χρειάζεται να του δώσετε τον τίτλο, αρκεί η παρουσία. Ένας θείος, μια οικογενειακή φίλη, ακόμα κι ένας μεγαλύτερος ξάδερφος μπορεί να γίνει το νέο σημείο αναφοράς. Όχι για να καλύψει το κενό, αλλά για να γεμίσει τη ζωή με περισσότερη αγάπη.
Η έννοια της “συμβολικής οικογένειας” είναι κάτι που αξίζει να καλλιεργηθεί. Δεν χρειάζεται να μείνουμε κολλημένοι στις προσδοκίες του παρελθόντος. Μπορούμε να δώσουμε στα παιδιά μας ένα νέο παράδειγμα για το τι σημαίνει “σημαντικό πρόσωπο στη ζωή μου”.
Όταν πληγώνεται κι ο ενήλικας
Δεν είναι μόνο το παιδί που πονάει. Οι γονείς συχνά νιώθουν θυμό, ντροπή ή και ενοχή όταν βλέπουν το παιδί τους να περιμένει κάποιον που δεν έρχεται. Είναι φυσικό να νιώθετε προδομένοι, ειδικά αν στο παρελθόν υπήρχε σχέση αγάπης και συντροφικότητας με τον νονό. Το να προσποιείστε ότι δεν σας αγγίζει, δεν βοηθά ούτε εσάς ούτε το παιδί.
Δώστε χώρο και στον εαυτό σας να εκφράσει αυτά τα συναισθήματα – ίσως μέσα από ένα συζήτηση με μια φίλη, μια συνεδρία με ειδικό ή μια εμπιστευτική συζήτηση με τον σύντροφο σας. Μόνο όταν κατανοήσετε και αποδεχτείτε τη δική σας πληγή, μπορείτε να βοηθήσετε πραγματικά το παιδί να επουλώσει τη δική του.
Το Πάσχα είναι οικογένεια. Με ή χωρίς νονό.
Το μήνυμα που πρέπει να μείνει στο τέλος δεν είναι η απουσία, αλλά η δύναμη της παρουσίας. Η δική σας παρουσία. Το παιδί σας δεν χρειάζεται μια τέλεια εικόνα, χρειάζεται αλήθεια, συνέχεια και αγάπη. Εσείς έχετε την ικανότητα να μετατρέψετε ένα δύσκολο Πάσχα σε μια στιγμή εσωτερικής ωρίμανσης, δεσίματος και νέων παραδόσεων.
Αντί να επικεντρώνεστε σε αυτό που λείπει, δώστε φως σε αυτό που υπάρχει. Ένα οικογενειακό τραπέζι, ένα φιλί το βράδυ της Ανάστασης, μια χειροποίητη λαμπάδα, ένα “σ’ αγαπώ” που ακούγεται καθαρά.
Συνεχίζουμε τη συζήτηση στην κοινότητά μας!
Αν θέλεις να μοιραστείς τη δική σου εμπειρία, να πάρεις ιδέες από άλλους γονείς ή να λάβεις υποστήριξη και πρακτικά εργαλεία για την ψυχική ενδυνάμωση της οικογένειάς σου, σε προσκαλώ στην ομάδα μας στο Facebook.
Είναι ένας ασφαλής χώρος με κατανόηση, σεβασμό και αληθινή φροντίδα.
Θέλεις να μοιραστείς τις σκέψεις σου μαζί μου?